Mąż wrócił do domu i zobaczył żonę klęczącą u stóp jego matki. Ale kiedy dowiedział się, dlaczego płacze, po raz pierwszy poprosił matkę, żeby odeszła.
— Umyj je dokładniej. Samo noszenie pięknej sukienki nie czyni z człowieka członka tej rodziny.
Głos Sedy dobiegł do przedpokoju, zanim Dawid zdążył zdjąć płaszcz.
Zatrzymał się w drzwiach salonu.
Jego matka siedziała w fotelu ze złoceniami. Stopy trzymała w srebrzystej misce, a Nare klęczała na marmurowej podłodze i myła je drżącymi rękami.
Łzy żony spadały do wody.
— Co tu się dzieje?
Nare drgnęła, jakby przyłapano ją na przestępstwie. Seda nawet się nie odwróciła.
— Twoja żona wreszcie uczy się szacunku do starszych.
Dawid podszedł bliżej, ale Nare szybko chwyciła go za nadgarstek.
— Proszę, teraz nic nie mów.
Ta prośba przeraziła go bardziej niż sam widok.
Nare nigdy wcześniej nie mówiła w ten sposób.
Byli małżeństwem od czterech lat. Początkowo wynajmowali małe mieszkanie, w którym zimą na szybach skraplała się para, a w kuchni ledwo mieściły się dwie osoby.
Tam Nare się śmiała.
Potem ojciec Dawida zmarł, a Seda poprosiła ich, żeby przeprowadzili się do jej domu.
— Ten dom opustoszał. Nie potrafię mieszkać sama.
Dawid się zgodził. Nare również nie protestowała.
Ale zaledwie osiem miesięcy później jego żona zaczęła mówić szeptem, ostrożnie zamykać drzwi i przepraszać nawet wtedy, gdy po prostu chciała napić się wody.
Dawid pytał, co się stało.
— Jestem zmęczona — odpowiadała.
Tego wieczoru, patrząc na żonę klęczącą na podłodze, Dawid zrozumiał, że zmęczenie nie daje człowiekowi takiego spojrzenia.
— Wstań, Nare.
— Dawidzie — powiedziała ostro matka — jeśli teraz się wtrącisz, później sam tego pożałujesz.
Nare ścisnęła jego rękę.
— Dokończę. Zostało tylko kilka minut.
Dawid pochylił się, wziął ręcznik i położył go żonie na ramionach.
— Nie masz obowiązku niczego kończyć.
Seda wreszcie podniosła wzrok.
— To zapytaj ją, dlaczego jednak ma taki obowiązek.
W salonie zapadła cisza.
Nare pobladła.
Dawid spojrzał najpierw na jedną, potem na drugą.
— Jaki obowiązek?
Matka powoli wyjęła stopy z wody.
— Niech najpierw opowie, skąd wzięła zegarek twojego ojca.
Ojciec Dawida zawsze nosił ten sam złoty zegarek. Po jego śmierci Seda przechowywała go w szufladzie w gabinecie.
Dwa tygodnie wcześniej oznajmiła, że zegarek zniknął.
Nikt nie przeszukiwał domu. Matka po prostu powiedziała, że być może sama odłożyła go gdzie indziej.
Teraz Nare spuściła głowę.
— To ja go wzięłam.
Dawid cofnął się o krok.
— Ty?
— Zaniosłam go do lombardu.
Wypowiedziała te słowa ledwo słyszalnie, ale Dawidowi wydało się, że usłyszał je cały dom.
— Dlaczego mi nie powiedziałaś? Na co potrzebowałaś pieniędzy?
Nare otworzyła usta, lecz Seda ją uprzedziła.
— Dla swojego brata. Sprzedała pamiątkę naszej rodziny, żeby ratować własną.
Młodszy brat Nare, Hajk, trzy tygodnie wcześniej miał wypadek samochodowy. Dawid wiedział, że potrzebna jest operacja, ale sądził, że pieniądze już zebrano.
Tak powiedziała mu Nare.
— Pytałem cię, czy potrzebujesz pomocy — wyszeptał.
— Wiem.
— Powiedziałaś, że wszystko jest w porządku.
Nare rozpłakała się jeszcze mocniej.
— Bo powiedziano mi, że już o wszystkim wiesz i nie chcesz pomóc.
Dawid powoli odwrócił się w stronę matki.
Seda wyprostowała plecy.
— Próbowałam cię chronić. Oni zawsze będą czegoś potrzebować.
— Odpowiedziałaś w moim imieniu?
— Jestem twoją matką.
— To nie jest odpowiedź na moje pytanie.
Nare otarła policzki. Po raz pierwszy w jej głosie było coś więcej niż strach.
— Dzwoniłam do ciebie trzy razy. Twój telefon był tutaj. Twoja matka powiedziała, że wyszedłeś na spotkanie, a kiedy wróciłeś, zdążyła już z tobą porozmawiać.
Dawid przypomniał sobie tamten dzień. Zostawił telefon podłączony do ładowarki.
— Potem powiedziała, że jeśli poproszę ponownie, zrozumiesz, że wyszłam za ciebie tylko dla pieniędzy.
— A zegarek?
— Zamierzałam wykupić go po dwóch dniach. Miałam dostać wypłatę i pieniądze za zlecenie. Ale twoja matka się dowiedziała.
Seda zaśmiała się krótko i chłodno.
— Czyli teraz nawet kradzież jest usprawiedliwiona?
Nare podniosła głowę.
— Nie. Postąpiłam źle. Ale powiedziała pani, że nie wezwie policji, jeśli każdego wieczoru będę myła pani stopy.
Dawid zamarł.
— Każdego wieczoru?
Żona bez słowa skinęła głową.
— I obiecam, że niczego ci nie powiem.
Dopiero teraz zauważył zaczerwienioną skórę na kolanach Nare. Ten szczegół, którego wcześniej nie dostrzegł, nagle stał się cięższy do zniesienia niż wszystko inne.
Seda machnęła ręką.
— Nie przedstawiaj tego tak, jakbym cię torturowała. Uczyłam ją odpowiedzialności.
Dawid usiadł obok żony, wprost na podłodze.
— Gdzie jest kwit z lombardu?
— W mojej torebce.
— Idź po niego.
Nare wróciła nie tylko z kwitem. W dłoni trzymała również małą kopertę.
Twarz Sedy po raz pierwszy się zmieniła.
— Nie ma potrzeby tego tutaj przynosić.
Nare podała kopertę mężowi.
W środku był zegarek.
Przez kilka sekund Dawid nie potrafił tego pojąć.
— Już go wykupiłaś?
— Pięć dni temu.
— W takim razie dlaczego dzisiaj…
Nie dokończył pytania.
Nare spojrzała na Sedę.
— Powiedziała, że spłacenie długu nie oznacza zmazania winy. Mam to robić aż do rocznicy śmierci twojego ojca.
Do rocznicy zostało jeszcze siedem miesięcy.
Dawid zamknął kopertę. Ręce mu drżały.
— Mamo, wiedziałaś, że zegarek jest tutaj.
Seda milczała.
Ta cisza była wyraźniejszą odpowiedzią niż jakiekolwiek słowa.
— Dlaczego? — zapytał.
Matka nagle straciła swój chłodny spokój.
— Bo ona mi cię zabiera. To z nią rozmawiasz, z nią snujesz plany. Chcecie nawet opuścić ten dom. A co będzie ze mną?
Dawid długo na nią patrzył.
— Bałaś się zostać sama i dlatego sprawiłaś, że moja żona była w tym domu zupełnie samotna?
Seda zaczęła płakać.
Nare ruszyła w jej stronę, niemal odruchowo.
Dawid delikatnie chwycił żonę za rękę.
— Tym razem nie musisz jej uspokajać.
Tej nocy pojechali do hotelu.
W samochodzie Dawid przeprosił, ale Nare patrzyła przez okno.
— Chcę ci teraz uwierzyć — powiedziała. — Ale jutro, kiedy twoja matka zadzwoni i zacznie płakać, czy znowu nie poprosisz mnie, żebym jeszcze trochę wytrzymała?
Dawid długo milczał, zanim odpowiedział.
— Jutro razem poszukamy mieszkania.
Następnego ranka rzeczywiście zaczął szukać.
Położył zegarek przed Nare.
— To pamiątka po moim ojcu. Jeszcze musimy porozmawiać o tym, co zrobiłaś. Ale nikt nie miał prawa cię za to poniżać.
Nare po raz pierwszy odetchnęła swobodnie.
W nowym mieszkaniu nie mieli dużego stołu ani kryształowego żyrandola.
Pierwszą kolację zjedli na podłodze, obok kartonowych pudeł.
Kiedy Dawid wstał, żeby pozmywać talerze, Nare odruchowo powiedziała:
— Ja to zrobię.
Zatrzymał się.
— Dzisiaj odpocznij.
Nare spojrzała na męża i nagle się rozpłakała.
Tym razem łzy nie spadały do miski.
A Dawid nie prosił, żeby przestała. Usiadł obok niej i został tak długo, aż sama zechciała porozmawiać.
