— Wybieraj, Mariam. Albo twoja matka jeszcze dzisiaj wyprowadzi się z tego domu, albo ja już tu nie będę mieszkał.
Mój mąż stał pośrodku salonu z rękami w kieszeniach, jakby proponował przestawienie kanapy. Mama stała za mną. Nie widziałam jej twarzy, ale słyszałam, jak ciężko oddycha.
— Powtórz — powiedziałam, krzyżując ręce na piersi.
Arman niecierpliwie zerknął na zegarek.
— Twoja matka przeszkadza nam w życiu. Jesteśmy małżeństwem, a nie prowadzimy domu opieki.
Trzy miesiące wcześniej mama sprzedała swoje mieszkanie. Większość pieniędzy oddała nam, żebyśmy mogli spłacić kredyt na ten dom. Resztą opłaciła operację Armana.
A teraz po prostu przeszkadzała.
— Mariam, kochanie, nie trzeba się kłócić — szepnęła mama. — Mogę pojechać do twojej cioci.
— Nigdzie nie pojedziesz.
Arman uśmiechnął się szyderczo.
— Właśnie! Znowu ona zdecydowała, a ty się podporządkowałaś.
Patrzyłam na niego, próbując rozpoznać mężczyznę, z którym przeżyłam osiem lat. Jeszcze wczoraj brał od mojej mamy talerz zupy i mówił: „Mamusiu, co my byśmy bez ciebie zrobili?”.
— Co się wczoraj wydarzyło? — zapytałam. — Dlaczego właśnie dzisiaj postanowiłeś ją wyrzucić?
Jego wzrok na ułamek sekundy powędrował w stronę torebki mamy stojącej w przedpokoju.
I zrozumiałam, że coś się za tym kryje.
Wszystko zaczęło się poprzedniego wieczoru. Wróciłam późno z pracy. Mama siedziała w kuchni przed nietkniętą filiżanką herbaty. Kiedy podeszłam, pospiesznie schowała jakąś kartkę.
„To stary rachunek” — powiedziała.
W nocy słyszałam, jak Arman i mama kłócą się przyciszonymi głosami. Kiedy weszłam do kuchni, oboje zamilkli.
Teraz Arman chciał, żeby się wyprowadziła.
— Mamo, co wczoraj znalazłaś?
Mama pobladła.
— Nic, córeczko.
— Widzisz? — natychmiast wtrącił mój mąż. — Już zasiewa między nami podejrzenia.
Odwróciłam się do mamy.
— Spójrz na mnie. Co ukrywasz?
Jej oczy napełniły się łzami.
— Nie chciałam mówić bez dowodów. Pomyślałam, że może źle zrozumiałam.
Arman nagle ruszył w stronę torebki.
Wyprzedziłam go i ją podniosłam.
— Nie dotykaj — powiedział ostro.
Nigdy wcześniej nie słyszałam u niego takiego tonu. Było w nim więcej strachu niż złości.
Mama drżącą dłonią otworzyła wewnętrzną kieszeń torebki i wyjęła złożoną kartkę.
To było potwierdzenie płatności z prywatnej kliniki.
Ale nie z tego szpitala, w którym, według słów mojego męża, go operowano.
Na potwierdzeniu widniało nazwisko kobiety: Lilit Sarkisjan. W opisie usługi zapisano: „Pakiet prowadzenia ciąży”.
Długo wpatrywałam się w litery.
Przez osiem lat nie doczekaliśmy się dziecka. Arman mówił, że problem leży po jego stronie, ale się leczy. Nie obwiniałam go. Nawet go pocieszałam, kiedy rzekomo wstydził się kolejnej odpowiedzi lekarza.
— Co to jest?
— Pomogłem koleżance z pracy.
— Pieniędzmi od mojej matki?
— Nie zaczynaj.
Mama położyła mi rękę na ramieniu.
— To nie wszystko, Mariam.
Wyjęła mały telefon.
— Wczoraj, kiedy byłaś w pracy, ona tutaj przyszła. Myśleli, że śpię. Usłyszałam głosy i wyszłam z pokoju.
Arman gwałtownie ruszył do przodu.
— Oddaj telefon!
Zastąpiłam mu drogę.
— Cofnij się!
Mama dotknęła ekranu. Nagranie zaczęło się od skrzypnięcia drzwi, a potem rozległ się śmiech obcej kobiety.
„Kiedy wreszcie się ich pozbędziesz?”.
Odpowiedź Armana była wyraźna.
„Staruchy — w tym tygodniu. Z Mariam później pójdzie łatwiej. Dom już jest na mnie”.
Miałam wrażenie, że podłoga poruszyła się pod moimi stopami.
Nagranie trwało dalej.
„A jeśli znajdzie prawnika?”.
„Niech szuka. Sama podpisała. Myślała, że to dokumenty z banku”.
Przypomniałam sobie tamten wieczór. Byłam zmęczona, bolała mnie głowa. Arman położył na stole plik dokumentów i wskazał miejsca na podpisy.
„To dokumenty dotyczące spłaty kredytu, kochanie”.
Nawet nie przyniosłam okularów.
Teraz stojący przede mną człowiek milczał.
— Więc operacja też była kłamstwem?
Odwrócił się do okna.
To milczenie wystarczyło.
Mama chwyciła oparcie krzesła. Pomogłam jej usiąść, a potem wróciłam do męża.
— Moja matka sprzedała mieszkanie, bo myślała, że ratuje ci życie.
— Miałem długi — powiedział. — Nie zrozumiałabyś.
— Dlatego postanowiłeś pozbawić nas wszystkiego?
Wyraz jego twarzy się zmienił.
— Uważaj na słowa. To mój dom. Obie możecie natychmiast się wynieść.
Wzięłam telefon.
— Do kogo dzwonisz?
— Do prawnika.
Zaśmiał się, ale jego śmiech szybko ucichł.
Mama nagle wyprostowała plecy.
— Zanim zadzwonisz, powiem jeszcze jedno.
Już nie drżała.
— Kiedy poprosiłeś, żebym sprzedała mieszkanie, uwierzyłam ci. Ale zanim dałam pieniądze, poszłam do Aszota.
Aszot był dawnym przyjacielem mojego ojca i prawnikiem.
Arman zacisnął szczękę.
— Sporządziliśmy umowę — ciągnęła mama. — Podpisałeś ją. Pamiętasz? Mówiłeś, że spieszysz się do szpitala.
Odwróciłam się do niej.
— Jaką umowę?
— Te pieniądze nie były prezentem. To była pożyczka. Zabezpieczona hipoteką na domu. Wszystko zostało zarejestrowane.
Arman otworzył usta, a potem je zamknął.
Po raz pierwszy zrozumiał to, co ja poczułam kilka minut wcześniej: podpis mógł zmienić całe życie.
— Oszukałaś mnie? — zapytał moją matkę.
Mama spojrzała mu prosto w oczy.
— Przeczytałeś umowę. Ja tylko ci o niej nie przypominałam.
Tego wieczoru nie wyprowadziłyśmy się z domu. Za radą prawnika zebrałyśmy dokumenty, zachowałyśmy kopie nagrania i zmieniłyśmy hasła do naszych kont.
Arman wyszedł, zabierając ze sobą torbę sportową. Przy drzwiach jeszcze próbował obwiniać moją mamę.
— Zniszczyłaś naszą rodzinę.
Otworzyłam drzwi.
— Naszą rodzinę zniszczyłeś ty, razem z kobietą, którą potajemnie tutaj przyprowadzałeś.
Kolejne miesiące nie były łatwe. Okazało się, że aby przepisać cały dom na siebie, Arman przedłożył również sfałszowany dokument. Zaczęły się przesłuchania, rozprawy i niekończące się czekanie.
Lilit zadzwoniła do mnie raz. Powiedziała, że zapewniał ją, iż jest rozwiedziony. Nie wiedziałam, czy jej wierzyć. Poprosiłam tylko, żeby więcej nie dzwoniła.
Moje prawo do domu zostało przywrócone. Sprawa zwrotu pieniędzy mamy nadal toczyła się w sądzie, kiedy po raz pierwszy znów spokojnie zasnęłam.
Pewnego ranka mama postawiła walizkę w przedpokoju.
— Teraz mogę już pojechać do twojej cioci. Potrzebujesz spokoju.
Otworzyłam walizkę i zaniosłam jej ubrania do pokoju.
— Potrzebuję twojej obecności, mamo.
W milczeniu poszła za mną.
Wieczorem piłyśmy herbatę w kuchni. Mama nagle przeprosiła, że nie powiedziała mi od razu prawdy.
Ujęłam jej dłoń.
Ta dłoń trzy miesiące wcześniej oddała mi oszczędności całego jej życia. A potem, kiedy mogłam stracić wszystko, ta sama drżąca dłoń wyjęła z torebki kartkę, której mój mąż tak bardzo się bał.
