– Kim oni są? – Siergiej znieruchomiał na progu własnego mieszkania, klucze wciąż trzymał w ręku, a teczka zsunęła mu się z ramienia.
Przed nim stało trzech nieznajomych: wysoki mężczyzna około sześćdziesiątki z siwymi skroniami, młody chłopak z charakterystycznym dołeczkiem na brodzie oraz dziewczyna o długich kasztanowych włosach.
W ich twarzach było coś nieuchwytnie znajomego, ale Siergiej był pewien, że nigdy wcześniej ich nie widział.
– Jesteśmy rodziną Eleny – odpowiedział pewnie młody mężczyzna, występując do przodu.
– A ty, jak widać, jesteś jej mężem, o którym my nic nie wiedzieliśmy.
Siergiej poczuł, jak ziemia usuwa mu się spod nóg.
Rodzina Eleny?
Jaka jeszcze rodzina?
Przez pięć lat wspólnego życia żona ani razu nie wspomniała o krewnych, poza zdaniem: „Wychowałam się w domu dziecka, nie mam nikogo”.
– Elena jest w domu? – zapytała dziewczyna, zaglądając Siergiejowi przez ramię.
– Nie… jest w pracy – odpowiedział mechanicznie, wciąż niezdolny pojąć, co się dzieje.
– Wy naprawdę jesteście jej…?
– Maksim – przedstawił się młody mężczyzna, wyciągając rękę.
– Jestem jej bratem.
– To Wiera, nasza młodsza siostra, a to Paweł Nikołajewicz, nasz ojczym.
– Może zaprosisz nas do środka? – spytał łagodnie starszy mężczyzna.
– Historia jest długa, a i stać na klatce schodowej niezbyt wygodnie.
– Nie rozumiem – Siergiej usiadł na skraju kanapy, nerwowo stukając palcami w kolano.
– Jak to możliwe, że przez pięć lat małżeństwa ani razu nie słyszałem o waszym istnieniu?
Maksim wymienił spojrzenie z Wierą.
– Z Eleną… mamy trudne relacje – zawahał się.
– Nie widzieliśmy się prawie dziesięć lat.
– Odeszła z rodziny, kiedy miała dwadzieścia siedem lat.
– Ale dlaczego?
– Co się stało?
– To skomplikowane – westchnęła Wiera.
– Nie przyjechaliśmy bez powodu.
– Znalazły się dokumenty dotyczące spadku po naszej babci, Elena musi o tym wiedzieć.
– Dzwoniłem na wszystkie jej stare numery – dodał Paweł Nikołajewicz.
– Potem przez wspólnych znajomych dowiedziałem się, że wyszła za mąż i zmieniła nazwisko.
Siergiej wstał i zaczął chodzić po pokoju, próbując zebrać myśli.
Żona, którą – jak mu się wydawało – znał lepiej niż ktokolwiek na świecie, okazała się zagadką.
Ma brata, siostrę, ojczyma – całą rodzinę, o której wolała milczeć.
– Siergieju, rozumiem, co czujesz – Wiera podeszła do niego.
– Ale naprawdę zależy nam, żeby porozmawiać z Eleną.
– Kiedy wróci?
Zanim Siergiej zdążył odpowiedzieć, w zamku przekręcił się klucz.
– Co wy tu robicie? – Elena zastygła w drzwiach, a jej twarz pobladła tak bardzo, że piegi na nosie wyglądały jak plamy atramentu.
– Eleno – powiedział cicho Paweł Nikołajewicz, robiąc krok w jej stronę.
– Nie! – wyciągnęła rękę, powstrzymując go.
– Pytam, co wy robicie w moim domu?
Siergiej nigdy nie widział żony w takim stanie.
Zawsze spokojna i rozsądna, teraz wyglądała tak, jakby zobaczyła ducha.
– Lenoczko… – zaczęła Wiera.
– Nie nazywaj mnie tak! – Elena ostro jej przerwała.
– Minęło dziesięć lat i nagle postanowiliście się pojawić.
– Po co?
– Babcia Zoja zmarła – powiedział Maksim, patrząc siostrze prosto w oczy.
– Trzy miesiące temu.
– W testamencie jest zapisane, że jej dom i ziemia mają przypaść wszystkim wnukom.
– Potrzebujemy twojej zgody, żeby załatwić formalności.
Elena milczała, mocno zaciskając usta.
Potem spojrzała na męża:
– Wpuściłeś ich?
– Elena, ja nie wiedziałem… powiedzieli, że są twoją rodziną – odpowiedział zagubiony Siergiej.
– Ja nie mam rodziny – ucięła i odwróciła się do gości.
– Przykro mi, że babcia umarła.
– Ale zrzekam się spadku na rzecz Maksima i Wiery.
– Możecie załatwić dokumenty beze mnie.
– Nie chodzi tylko o spadek – powiedział cicho Paweł Nikołajewicz.
– Zoja Aleksandrowna zostawiła ci list.
– Prosiła, żeby przekazać go osobiście, do rąk własnych.
Późnym wieczorem, gdy nieproszeni goście urządzili się w salonie — na szczęście rozkładana kanapa i dmuchany materac rozwiązały problem noclegu — Siergiej i Elena wreszcie zostali sami w sypialni.
– Dlaczego nigdy mi o nich nie mówiłaś? – zapytał Siergiej, starając się nie podnosić głosu.
Elena siedziała na skraju łóżka, wciąż trzymając w rękach nieotwartą kopertę z listem od babci.
– Bo dla mnie przestali istnieć dziesięć lat temu – jej głos był przytłumiony.
– Zaczęłam nowe życie.
– Ale mówiłaś, że wychowałaś się w domu dziecka!
– Skłamałam – odpowiedziała po prostu.
– Tak było łatwiej.
– Łatwiej? – Siergiej nie wierzył własnym uszom.
– Uważasz, że kłamstwo jest łatwiejsze?
– Tak, Siergieju, łatwiejsze! – w głosie Eleny zadźwięczały łzy.
– Łatwiej powiedzieć, że nie masz nikogo, niż tłumaczyć, dlaczego uciekłaś od własnej rodziny i zmieniłaś nazwisko!
– Ale dlaczego?
– Co ci zrobili?
Elena długo milczała, wodząc palcem po krawędzi koperty.
– Zdradzili mnie – powiedziała w końcu.
– Kiedy zdradzają cię najbliżsi, to jest… nie do zniesienia.
Siergiej usiadł obok niej na łóżku.
– Opowiedz mi wszystko, Elena.
– Mam prawo wiedzieć.
Poranek był napięty.
Wiera robiła śniadanie w kuchni, Maksim przeglądał wiadomości w telefonie, a Paweł Nikołajewicz cicho rozmawiał przez telefon na korytarzu.
Elena w milczeniu piła kawę, a Siergiej ukradkiem obserwował wszystkich.
Po wczorajszej rozmowie z żoną czuł się tak, jakby trafił do czyjegoś życia.
Historia, którą opowiedziała Elena, wydawała mu się niejasna i niepełna.
Konflikt z macochą, zaginiony zegarek, oskarżenia… wszystko brzmiało jak pretekst, a nie jak przyczyna tak radykalnego zerwania więzi.
– Siergieju, możesz na chwilę? – Wiera skinęła głową w stronę balkonu.
Kiedy zostali sami, wyjęła z kieszeni stary, wytarty album fotograficzny wielkości dłoni.
– To dziecięce zdjęcia Eleny.
– Zawsze woziłam je ze sobą, licząc, że kiedyś zobaczę siostrę i oddam jej je.
Siergiej ostrożnie wziął album.
Na pierwszej stronie była uśmiechnięta dziewczynka około pięcioletnia z dwiema warkoczami, tak podobna do Eleny, że nie było wątpliwości.
– Elena była najstarsza z nas – powiedziała cicho Wiera.
– Kiedy mama zmarła, ona miała osiemnaście lat, ja trzynaście, Maksim szesnaście.
– Opiekowała się nami, gdy Paweł Nikołajewicz był w pracy.
– A potem pojawiła się Irina…
– Nowa żona ojczyma – przytaknął Siergiej, przypominając sobie wczorajszą opowieść Eleny.
– Tak.
– Od razu znienawidziła Elenę.
– Mówiła, że Elena za bardzo rządzi, choć Elena po prostu była przyzwyczajona do roli najstarszej.
– Stopniowo relacje się pogarszały.
– A potem wydarzyła się historia z zegarkiem.
– Babci?
– Tak, starym, rodzinnym.
– Zniknął, a Irina oskarżyła Elenę.
– Powiedziała, że widziała, jak Elena go oglądała krótko przed zniknięciem.
Siergiej przewrócił stronę albumu.
Nastoletnia Elena z gitarą, obok Wiera i Maksim – jeszcze dzieci.
– A co było dalej?
Wiera spojrzała na Siergieja długim spojrzeniem:
– Potem Maksim poparł Irinę.
– Powiedział, że też widział, jak Elena trzymała zegarek w dłoniach tamtego dnia.
– A ja… ja milczałam.
– Bałam się.
– To prawda, że przez cały ten czas mnie szukałeś? – Elena stała naprzeciw Maksima w korytarzu.
Śniadanie się skończyło, Siergiej poszedł do pracy, Paweł Nikołajewicz i Wiera udali się na konsultację prawną w sprawie spadku.
Brat i siostra zostali sami.
– Tak – odpowiedział krótko Maksim, nie podnosząc wzroku.
– Po co?
– Dla spadku?
– Nie tylko – w końcu na nią spojrzał.
– Chciałem przeprosić.
– Powinienem był to zrobić dziesięć lat temu, ale duma mi nie pozwoliła.
Elena skrzyżowała ręce na piersi:
– Za co dokładnie?
– Za to, że wtedy skłamałem na rodzinnej naradzie.
– Nie widziałem, jak bierzesz zegarek.
– W ogóle nic nie widziałem.
– Po prostu Irina… potrafiła przekonywać.
– I uwierzyłeś jej, a nie mnie?
Maksim ciężko westchnął:
– Miałem dwadzieścia pięć lat i byłem zakochany w Irinie.
– Tak, była żoną ojca, ale była ode mnie tylko o pięć lat starsza.
– Ona… bawiła się mną.
Elena patrzyła na brata szeroko otwartymi oczami:
– Ty i Irina?..
– Nic nie było, ale miałem nadzieję – gorzko się uśmiechnął Maksim.
– Byłem głupi.
– Obiecała, że jeśli poprę ją przeciwko tobie, to namówi ojca, żeby pozwolił mi wyjechać do Petersburga na studia.
– Dałem się nabrać jak ostatni idiota.
– I co, namówiła?
– Oczywiście, że nie.
– Jak tylko odeszłaś, dopięła swego – została najważniejsza w domu.
– Zaczęła nastawiać ojca przeciwko mnie i Wierze.
– Rok później ojciec się z nią rozwiódł, ale było już za późno – ty zniknęłaś z naszego życia.
Wieczorem Siergiej wrócił z pracy wcześniej niż zwykle.
Nieoczekiwana wiadomość o krewnych żony nie pozwalała mu się skupić.
Chciał lepiej zrozumieć tę poplątaną historię.
W mieszkaniu było cicho.
W salonie Paweł Nikołajewicz drzemał w fotelu, w kuchni Wiera coś gotowała, cicho nucąc.
Maksima i Eleny nie było widać.
– Są na balkonie – powiedziała Wiera, jakby czytała mu w myślach.
– Rozmawiają już ponad godzinę.
Siergiej skinął głową i wszedł do kuchni:
– Mogę pomóc z kolacją?
– Oczywiście – uśmiechnęła się Wiera.
– Pokrój warzywa do sałatki.
Przez kilka minut pracowali w milczeniu, potem Siergiej nie wytrzymał:
– Wiero, co tak naprawdę stało się z waszą rodziną?
– Elena mówi jedno, Maksim drugie.
– Gdzie jest prawda?
Wiera odstawiła garnek i odwróciła się do niego:
– Prawda jest taka, że wszyscy jesteśmy winni.
– Każdy po swojemu.
– Byłam nastolatką, ale już wtedy rozumiałam, że Irina kłamie o zegarku.
– Widziałam, jak grzebała w babcinej szkatułce.
– Ale bałam się powiedzieć – groziła, że wyśle mnie do internatu, jeśli nie będę „siedzieć cicho”.
– A Paweł Nikołajewicz?
– Naprawdę niczego nie zauważał?
– Był nią zaślepiony – odpowiedziała smutno Wiera.
– Piękna, młoda kobieta zwróciła na niego uwagę, a on stracił głowę.
– Uwierzył jej, a nie własnym dzieciom.
– Ale wiesz, po odejściu Eleny cierpiał najbardziej.
– Szukał jej latami.
– I to wszystko przez jakiś zegarek?
Wiera pokręciła głową:
– Nie tylko.
– Nazbierało się dużo, a zegarek był ostatnią kroplą.
– Elena zawsze była dumna, zasadnicza.
– A tu oskarżono ją o kradzież we własnej rodzinie i nikt nie stanął w jej obronie…
W tej chwili z balkonu wrócili Elena i Maksim.
Po ich twarzach było widać, że rozmowa nie była łatwa, ale jakieś napięcie między nimi zniknęło.
– Kolacja prawie gotowa – powiedziała Wiera, wracając do kuchenki.
Elena podeszła do Siergieja i cicho powiedziała:
– Musimy porozmawiać.
– Na osobności.
– Nie powiedziałam ci całej prawdy wczoraj – Elena siedziała na skraju łóżka, skubiąc brzeg koca.
– Nie chodzi tylko o zegarek i konflikt z Iriną.
Siergiej czekał w milczeniu.
Przez te dwa dni dowiedział się o żonie więcej niż przez pięć lat małżeństwa i był gotów na kolejne odkrycia.
– Pamiętasz, mówiłam ci, że zanim przeprowadziłam się do Moskwy, mieszkałam w Niżnym Nowogrodzie i pracowałam w biurze podróży?
– Tak.
– Otóż było jeszcze coś…
– Byłam zaręczona z chłopakiem, który miał na imię Andriej.
– Planowaliśmy ślub.
Siergiej poczuł, jak coś ściska go w środku.
– I co się stało?
– Tego dnia, kiedy oskarżono mnie o kradzież zegarka, poszłam do niego po wsparcie.
– Ale on… on też zwątpił.
– Powiedział, że „nie ma dymu bez ognia” i że „może naprawdę powinnam oddać zegarek i przeprosić”.
Elena gorzko się uśmiechnęła.
– W tej chwili zrozumiałam, że zostałam zupełnie sama.
– Rodzina się ode mnie odwróciła, a człowiek, który przysięgał miłość, nie wierzy…
– Zerwałam zaręczyny, spakowałam rzeczy i wyjechałam.
– Najpierw do Kazania, potem do Moskwy.
– Zmieniłam numer telefonu, usunęłam wszystkie konta w mediach społecznościowych.
– Chciałam zacząć od czystej kartki.
– Dlaczego nie powiedziałaś mi o tym wcześniej?
– Bałam się – odpowiedziała po prostu Elena.
– Bałam się, że jeśli zacznę mówić o przeszłości, ona znowu mnie wciągnie.
– Łatwiej było powiedzieć, że jestem sierotą.
– Poza tym… – podniosła na niego wzrok – nie chciałam, żebyś dowiedział się, że potrafię tak łatwo zerwać więzi z bliskimi.
– Bałam się, że pomyślisz, iż mogłabym tak samo odejść od ciebie.
Siergiej przysunął się bliżej i wziął ją za rękę:
– Eleno, przeżyliśmy razem pięć lat.
– Wiem, jaka jesteś.
– Lojalna, wierna, szczera…
– A przeszłość ma każdy z nas.
– Ożeniłem się z tobą, nie z twoją historią.
Kolacja minęła w zaskakująco ciepłej atmosferze.
Pierwsze napięcie opadło i przy stole rozbrzmiewały nawet żarty i śmiech, zwłaszcza gdy Wiera zaczęła wspominać zabawne sceny z dzieciństwa.
– Pamiętasz, jak próbowałaś nauczyć Maksima jeździć na rowerze, a on wjechał w rabatkę sąsiadki Antoniny Witaljewny? – śmiała się, zwracając do Eleny.
– Goniła go z motyką po całej okolicy!
– Jeszcze jak – prychnął Maksim.
– Jej ulubione róże!
– Wtedy prawie osiwiałam ze strachu o ciebie – uśmiechnęła się Elena, a Siergiej ze zdziwieniem zauważył, jak łagodnieje jej twarz, gdy mówi o przeszłości.
Po kolacji, gdy naczynia zostały sprzątnięte, a herbata rozlana do kubków, Paweł Nikołajewicz odchrząknął:
– Eleno, muszę ci się do czegoś przyznać.
– To dotyczy tamtego zegarka…
Atmosfera przy stole natychmiast się zmieniła.
Wszyscy zamilkli.
– Znalazłem go – ciągnął ojczym.
– Pół roku po twoim odejściu.
– Leżał w szkatułce na biżuterię Iriny.
– Mówiła, że chciała go naprawić, ale… – pokręcił głową.
– Zrozumiałem, że kłamała przez cały ten czas.
– Pokłóciliśmy się bardzo i złożyłem pozew o rozwód.
– Dlaczego wtedy mnie nie znalazłeś? – zapytała cicho Elena.
– Dlaczego nie powiedziałeś prawdy?
– Próbowałem! – zaprotestował gorąco Paweł Nikołajewicz.
– Dzwoniłem na wszystkie znane numery, jeździłem do Kazania, dokąd najpierw wyjechałaś, wypytywałem wspólnych znajomych…
– Ale ty jakbyś rozpłynęła się w powietrzu.
– A potem dowiedziałem się, że zmieniłaś nazwisko, i ślad ostatecznie się urwał.
– Zostałam Eleną Sokołową zamiast Eleny Roszcziny – skinęła.
– Wzięłam nazwisko babci ze strony mamy.
– Dopiero gdy babcia Zoja umarła i zaczęliśmy porządkować jej papiery, pojawiły się tropy – powiedział Maksim.
– Przez te wszystkie lata utrzymywałaś z nią kontakt, prawda?
Elena skinęła głową:
– Tak, czasem do siebie pisałyśmy.
– Zwykłą pocztą, jak w zeszłym wieku.
– Tylko ona znała mój adres w Moskwie.
– W jej szkatułce znaleźliśmy twoje listy i adres na kopercie – dodała Wiera.
– Tak cię odnaleźliśmy.
Siergiej słuchał tej historii, oszołomiony, ile kryło się za pozornie spokojnym życiem jego żony.
Dziesięć lat bólu, żalu, niedopowiedzeń – i teraz wszystko wypływa na powierzchnię.
– Bardzo mi przykro, że tak wyszło z tym zegarkiem – powiedział Paweł Nikołajewicz.
– Gdybym wtedy nie był tak zaślepiony…
– Nie chodzi o zegarek – przerwała mu Elena.
– Chodzi o zaufanie.
– Wtedy mi nie uwierzyliście, wszyscy.
– Byłam dzieckiem – powiedziała cicho Wiera.
– Ale i tak powinnam była stanąć po twojej stronie.
– A ja byłem idiotą, który zaplątał się we własne uczucia – dodał Maksim.
– Zdradziłem siostrę dla kobiety, która mną manipulowała.
Elena milczała, wpatrując się w kubek.
– Przeczytałam list od babci – powiedziała w końcu.
– Jest tam coś ciekawego.
– Okazuje się, że nasza mama też odchodziła z domu, gdy miała około trzydziestu lat.
– Pokłóciła się z rodzicami i wyjechała na dwa lata.
– Naprawdę? – zdziwił się Maksim.
– Mama nigdy o tym nie mówiła.
– Bo potem wróciła – Elena słabo się uśmiechnęła.
– Babcia pisze, że życie jest zbyt krótkie na tak długie urazy i że historia nie powinna się powtarzać w kolejnych pokoleniach.
Podniosła wzrok na bliskich:
– Może miała rację.
Późno w nocy, gdy krewni Eleny już spali, Siergiej znalazł żonę na balkonie.
Stała oparta o barierkę i patrzyła na nocne miasto.
– Jak się czujesz? – zapytał cicho, podchodząc i obejmując ją za ramiona.
– Nie wiem – odpowiedziała szczerze.
– Tyle rzeczy spadło na mnie naraz.
– Dziesięć lat budowałam nowe życie i nagle przeszłość wraca, i to dosłownie puka do drzwi.
– Złościsz się na mnie, że ich wpuściłem? – zapytał Siergiej.
Elena pokręciła głową:
– Nie.
– Nie mogłeś wiedzieć.
– I może tak jest nawet lepiej.
– Jak mówiła moja babcia: „czyrak trzeba naciąć, żeby się zagoił”.
Zamilkli.
Z ulicy dochodził przytłumiony szum miasta, gdzieś w oddali zatrąbił samochód.
– Co zrobisz dalej? – zapytał Siergiej.
– Ze spadkiem, z rodziną?
Elena odwróciła się do niego:
– Spadek podzielę z Maksimem i Wierą, jak należy.
– A jeśli chodzi o rodzinę… – zamyśliła się.
– Nie wiem, czy zdołam wrócić do dawnych relacji.
– Za dużo czasu minęło.
– Ale być może zbudujemy coś nowego.
– Bardziej dojrzałe, uczciwe relacje.
– Cieszę się – powiedział szczerze Siergiej.
– Wiesz, zawsze marzyłem o dużej rodzinie.
– Dorastałem jako jedynak, rodzice wiecznie byli w pracy, i zazdrościłem kolegom rodzeństwa i głośnych rodzinnych obiadów…
– Dlatego tak łatwo przyjąłeś moich krewnych? – zapytała Elena z uśmiechem.
– Pewnie – wzruszył ramionami.
– Dla mnie to nie problem, raczej… niespodziewany prezent.
Elena przytuliła się do niego:
– Przepraszam, że ukrywałam przed tobą przeszłość.
– Koniec z tajemnicami, obiecuję.
– Koniec z tajemnicami – powtórzył Siergiej.
– A tak w ogóle, Wiera pokazała mi twój dziecięcy album.
– Byłaś taką poważną dziewczynką z warkoczami…
– O nie! – Elena jęknęła żartobliwie.
– Tylko nie mów, że przywiozła ten album ze zdjęciem, na którym mam wybity przedni ząb!
– Właśnie ten – roześmiał się Siergiej.
– I muszę powiedzieć: byłaś urocza nawet z przerwą między zębami!
Trzy miesiące później.
– Nie pożałujesz, obiecuję – przekonywała Elena męża, gdy jechali podmiejską szosą.
– Dom babci jest w świetnym miejscu, niedaleko rzeka, obok las.
– Idealny na weekendy.
– Wcale nie wątpię – uśmiechnął się Siergiej, nie odrywając wzroku od drogi.
– Po prostu nie sądziłem, że jednak zdecydujemy się go wyremontować zamiast sprzedać.
– To był pomysł Maksima – zauważyła Elena.
– Kto by pomyślał, że zrobi się z niego taki sentymentalista.
Po tych kilku dniach spędzonych razem w moskiewskim mieszkaniu wiele się zmieniło.
Rodzina nie od razu wróciła do dawnych relacji, ale stopniowo, krok po kroku, uczyli się znów sobie ufać.
Elena regularnie dzwoniła do Wiery, Maksim parę razy przyjeżdżał do Moskwy służbowo i zatrzymywał się u nich, a Paweł Nikołajewicz…
– Jak myślisz, tata poradził sobie z grillem? – zapytała Elena, po raz pierwszy od dawna nazywając ojczyma „tatą”.
– Jeśli wierzyć jego ostatnim wiadomościom, czeka nas królewski obiad – prychnął Siergiej.
– Chociaż nie liczyłbym przesadnie na talent kulinarny człowieka, który całe życie „gotował” tylko kawę.
Elena roześmiała się.
Za oknem migały drzewa, a przed nimi czekał rodzinny obiad w starym domu, który wspólnie zaczęli remontować.
Dom, który znowu miał stać się miejscem spotkań, rozmów i pojednań.
– Wiesz – powiedziała cicho – czasem mam wrażenie, że babcia to wszystko zaplanowała.
– Umarła, zostawiła testament, który nas wszystkich zderzył ze sobą, list, aluzje do historii mamy…
– Jakby wiedziała, że bez mocnego impulsu będziemy żyli osobno.
– Mądra była twoja babcia – skinął Siergiej.
– Bardzo – zgodziła się Elena.
– Dopiero teraz zaczynam rozumieć, jak bardzo.
Skręcili z szosy na polną drogę.
Przed nimi, pośród zieleni drzew, pojawił się dwupiętrowy drewniany dom.
Siergiej zwolnił, a oni zobaczyli sylwetki machające z ganku – Wiera, Maksim i Paweł Nikołajewicz już na nich czekali.
– Dojechaliśmy – powiedział Siergiej, gasząc silnik.
– Tak – Elena wzięła głęboki oddech.
– Do domu.
