— Marina, mówię ci od razu: twoje numery nie przejdą, Nowy Rok spędzisz u mnie na działce, — Antonina Pietrowna stała pośrodku kuchni z telefonem w ręku, przesuwając palcem po ekranie.
— Będzie dwadzieścia osób, może więcej.
Przyjedzie ciotka Zina z Kaługi, przyjadą też siostrzeńcy Sierioży.
Sześćdziesiątkę obchodzę akurat na przełomie Nowego Roku, wszystko się zgrało.
Zrobisz Olivier pod choinkę, już wszystkim powiedziałam.
Marina w milczeniu mieszała zupę.
Łyżka stukała o brzegi garnka równo, mechanicznie — tak uspokajała się po zmianie.
Dwanaście godzin na dyspozytorni, głos zdarty, plecy jak z drewna, a tu teściowa trzeci dzień dzwoni i rozkazuje.
— Antonino Pietrowno, nie dam rady, mam dyżury w święta, — powiedziała Marina cicho, ale teściowa nawet nie podniosła wzroku.
— Jakie dyżury?
Weźmiesz wolne.
Sierioża już się zgodził, on wszystko rozumie, tylko ty się wygłupiasz.
Marina zacisnęła dłoń na łyżce.
„Wygłupiasz się.”
Tak to się nazywa, kiedy nie chcesz przez trzy dni mielić mięsa na lodowatej działce z jedną kuchenką i wodą ze studni.
Lista przyszła następnego dnia.
Marina otworzyła wiadomość od Antoniny Pietrowny i znieruchomiała: dziesięć kilogramów mięsa mielonego, ryba do zasolenia, Olivier dla dwudziestu osób, przywieźć własne garnki, upiec ciasteczka, ubrać choinkę.
— Sierioża, widziałeś to? — Marina podała telefon mężowi, który leżał na kanapie.
— No i co?
Matka raz w życiu kończy sześćdziesiąt lat, i to jeszcze w Nowy Rok, naprawdę tak trudno ci obrać trochę ziemniaków?
— Ziemniaków?
Ja trzy dni będę stała przy kuchni, a twoja rodzina będzie żreć i omawiać, że śledź niedosolony.
Sierioża skrzywił się.
— Nie drzyj się.
Wszyscy pomogą.
Marina parsknęła śmiechem.
„Wszyscy pomogą” — tę piosenkę słyszała od dwunastu lat.
— Nie pojadę.
Sierioża nawet się nie odwrócił.
— Pojedziesz.
Nie wymyślaj.
Antonina Pietrowna dzwoniła codziennie.
Najpierw z doprecyzowaniami — jaki majonez kupić, czy można wieprzowinę zamiast wołowiny, czy Marina przywiezie maszynkę do mięsa.
Potem z pretensjami — czemu nie odpowiada od razu, czemu tak, czemu inaczej, czy naprawdę tak trudno wejść w położenie starszej osoby.
— Słuchaj, jeśli teraz tego nie zatrzymasz, będziesz ich obsługiwać do swojej emerytury, — koleżanka Rima pokręciła głową w palarni.
— Oni cię wykorzystują, nie widzisz?
— To przecież jego matka, święto, rodzina…
— A ty dla nich kim jesteś?
Rodziną czy darmową kucharką?
To pytanie utkwiło w głowie.
Wieczorem Marina otworzyła stronę lokalnego sanatorium.
Trzy dni, cisza, basen, nikt nie wydaje poleceń.
Kliknęła „Zarezerwuj” i poczuła ulgę — po raz pierwszy od wielu lat.
Kiedy Marina oznajmiła decyzję, Antonina Pietrowna najpierw nie uwierzyła.
— Ty żartujesz?
Sierioża, ona żartuje?
— Nie żartuję.
Zarezerwowałam sanatorium, jadę odpocząć na Nowy Rok.
Przepraszam.
Teściowa zbladła.
— Ty rozumiesz, co robisz?!
Ja wszystkim powiedziałam o twoim Olivier, wszyscy czekają!
Zaprosiłam gości, ja… — złapała się za serce.
— Sierioża, słyszysz?!
Ona mnie zabija!
Sierioża milczał sekundę, potem gwałtownie odwrócił się do Mariny.
— Niewdzięczna.
Matka dla nas wszystko robiła, a ty — jesteś w tej rodzinie gościem, rozumiesz?
Obca.
Słowo „obca” uderzyło mocniej, niż się spodziewała.
Marina powoli skinęła głową.
— Dobrze.
Skoro obca, to obca.
W takim razie mam prawo odejść, kiedy zechcę.
Trzydziestego pierwszego grudnia Sierioża wyjechał wcześnie rano, trzaskając drzwiami tak, że zadrżały szyby.
Był pewien, że Marina się opamięta, przyjedzie z torbami, winna, z Olivier w pojemnikach.
Marina wyłączyła telefon i wsiadła do taksówki.
Przez czterdzieści minut do sanatorium patrzyła przez okno na ośnieżone pola i myślała, że po raz pierwszy od dwunastu lat się nie boi.
W pokoju było cicho.
Po prostu cicho — bez telefonów, bez rozkazów, bez głosu Antoniny Pietrowny, który ciął powietrze jak piła.
Marina położyła się na łóżku i zrozumiała: oddycha się lżej.
Telefon włączyła dopiero drugiego stycznia.
Wiadomości było czterdzieści dwie.
Sierioża pisał najpierw wściekle: „Gdzie jesteś?
Matka płacze, wszyscy pytają o synową, ja wyglądam jak idiota”.
Potem stanowczo: „Natychmiast wracaj, kompromitujesz mnie przed rodziną”.
A nad ranem — zagubiony: „Marin, już wystarczy, przyjedź, pogadamy”.
Marina odpisała jednym zdaniem: „Odpoczywam.
Wrócę trzeciego”.
Było też nagranie głosowe od ciotki Ziny — starszej kobiety z donośnym głosem: „Marinuszko, kochana, co tam u was się stało?
Antonina wszystkim mówi, że zachorowałaś, a Sierioża chodzi ponury.
Słyszałam, jak ona komuś przez telefon narzekała, że specjalnie ją wystawiłaś.
Brzydko to wyszło, oczywiście, ale ja cię rozumiem — sama to przechodziłam ze zmarłą teściową”.
Marina uśmiechnęła się krzywo.
Czyli Antonina Pietrowna skłamała gościom o chorobie, a potem nie wytrzymała i rozgadała prawdę.
Klasyka.
Gdy Marina wróciła, mieszkanie przywitało ją martwą ciszą.
Sierioża siedział w kuchni przed niedojedzonym talerzem Olivier — najwyraźniej przytaszczył z działki.
— Naspacerowałaś się? — mówił cicho, ale głos miał szorstki jak papier ścierny.
— Matka trzy dni nie spała, płakała.
Ciotka Zina wszystkim rozniosła, że mamy awanturę, teraz cała rodzina gada.
Ja się tłumaczyłem jak ostatni idiota.
Marina zdjęła kurtkę i powiesiła na wieszaku.
W środku była spokojna — dziwnie spokojna, jak po długiej gorączce.
— Zrobiłam sobie trzy dni bez upokorzeń, — spojrzała mu prosto w oczy.
— Twoja matka rozpisała mi listę jak służącej, nawet nie zapytała, czy w ogóle chcę jechać.
A ty stanąłeś po jej stronie.
— Stanąłem po stronie rodziny!
— Nie, Sierioża.
Stanąłeś po stronie wygody.
Swojej wygody.
Zamilkł, potem gwałtownie wstał.
— Zmieniłaś się.
Kiedyś taka nie byłaś.
— Kiedyś się bałam.
A teraz po prostu mam dość strachu.
Antonina Pietrowna pojawiła się tydzień później.
Bez telefonu — ze swoim kluczem, jak zawsze.
Marina akurat szykowała się na dyżur.
— No proszę, jesteś, — teściowa stała w drzwiach, z zapadniętą twarzą.
— Ty w ogóle rozumiesz, w co mnie zamieniłaś?
Ciotka Zina wszystkim roztrąbiła, że synowa uciekła!
Teraz wszyscy mi współczują, jakbym była jakąś nieudacznicą!
Bratanica Witki, przy stole, zapytała: „Ciociu Tonio, to prawda, że Marina was nie znosi?”
Przy wszystkich!
Marina zapięła but i wyprostowała się.
— A co pani odpowiedziała?
— Ja?!
Powiedziałam, że zachorowałaś!
— I skłamała pani, — powiedziała Marina równo, bez emocji.
— A potem komuś powiedziała pani prawdę i poszło po wszystkich.
Sama się pani podstawiła, Antonino Pietrowno.
Teściowa otworzyła usta, ale nie znalazła słów.
— Wie pani, co jest najzabawniejsze? — Marina wzięła torbę.
— Ja ani razu nikomu na panią nie narzekałam.
To pani sama wszystkim rozgadała, jaka jestem niewdzięczna.
I teraz cała rodzina wie, że doprowadziła pani synową do ucieczki.
Gratuluję.
— Ty… ty bezczelna…
— Po prostu mam dość milczenia, — Marina otworzyła drzwi.
— I wie pani co?
Niech teraz Sierioża sam jeździ do pani na działkę i kręci mięso.
Dziesięć kilogramów.
Sam.
Wyszła, nie oglądając się.
Za plecami Antonina Pietrowna coś krzyczała, ale Marina już nie słuchała.
Sierioża zadzwonił wieczorem, głos mu drżał.
— Matka ryczy.
Mówi, że ją upokorzyłaś.
— Nie, Sierioża.
Ona sama się upokorzyła, kiedy zaczęła wszystkim na mnie narzekać.
Teraz cała wasza rodzina myśli, że ona jest tyranem, a ja ofiarą.
A ja przecież milczałam.
— Stawiasz mnie przed wyborem.
— Nie.
To ty przez dwanaście lat stawiałeś mnie przed wyborem — znosić albo odejść.
Ja wybrałam trzecie: zostać, ale żyć po swojemu.
Milczał długo, potem się rozłączył.
Po miesiącu Antonina Pietrowna napisała krótko: „Sierioża będzie obchodził urodziny.
Przyjdziesz?”
Marina odpisała: „Przyjdę, jeśli będzie w kawiarni albo u was w domu.
Na działkę nie pojadę”.
Dwa dni ciszy.
A potem: „Dobrze.
Sierioża zamówił restaurację”.
A więc dało się.
Po prostu wcześniej nikt nie próbował powiedzieć „nie”.
Na urodzinach Antonina Pietrowna siedziała w milczeniu, zaciśniętymi ustami.
Ciotka Zina głośno chwaliła Marinę — „jak wypiękniałaś, taka wypoczęta!” — a teściowa kamieniała z każdym słowem.
Sierioża był przesadnie uprzejmy, ale chłodny, jak wobec nieznajomej.
Marina wiedziała: coś między nimi pękło na zawsze.
Ale nie czuła winy.
Jadła sałatkę, piła sok i patrzyła w okno, za którym padał śnieg.
Czasem, żeby zaczęli cię szanować, wystarczy wyłączyć telefon i wyjechać.
A potem niech sami się martwią swoim Olivier pod choinką.
