Kiedy dzieci je otworzyły, starszy aż
podskoczył z radości, a młodszy nie wytrzymał i
się rozpłakał…
Timka przestał wybiegać jako pierwszy do drzwi
wejściowych, gdy tylko rozlegał się dzwonek.
Wcześniej biegł boso po chłodnej podłodze,
radośnie wołając:
— Babcia przyjechała!
Teraz zostawał w swoim pokoju, milcząco jeździł zabawkowym samochodzikiem po narzucie i udawał, że nic nie słyszy.
Długo wmawiałam sobie, że to tylko zmęczenie, fanaberie wieku, że wkrótce minie.
Bardzo wygodne wytłumaczenie.
Tyle że prawda była zupełnie inna.
Teściowa, Jewdokija Pietrowna, przyjeżdżała do nas mniej więcej raz w miesiącu, a czasem częściej.
Za każdym razem przynosiła dwie jednakowe białe torby prezentowe z uszami.
Z zewnątrz wyglądały zupełnie tak samo.
Ale zawartość zawsze się różniła.
Tamtym razem starszemu synowi, Stiopie, wręczyła nowoczesny tablet do rysowania — piękny, z podświetleniem, w jasnym, firmowym pudełku.
W środku leżała kartka, starannie podpisana dużymi literami:
«Ukochanemu wnukowi od babci».
Timce dostało się proste opakowanie niedrogich flamastrów.
Bez kartki.
Chłopiec spojrzał najpierw na swoje flamastry, potem na tablet brata.
Wargi mu drgnęły, podbródek zadrżał, ale nie zapłakał.
Tylko mocno ścisnął torbę obiema rękami i cicho poszedł do swojego pokoju.
Ostatni rok przed szkołą, a już wiele rozumie.
Jewdokija Pietrowna tylko się uśmiechnęła.
— Czego nos zwiesiłeś?
Rysuj.
Flamastry są dobre, specjalnie wybierałam.
Siergiej, mój mąż, zmarszczył brwi, jednak milczał.
Postawiłam przed teściową filiżankę z herbatą i spokojnie powiedziałam:
— Jewdokijo Pietrowno, proszę, następnym razem albo kupuj jednakowe prezenty obu chłopcom, albo nie przynoś niczego.
Podniosła na mnie wzrok znad spodka i odpowiedziała chłodno:
— Nie tobie decydować, co mam dawać swoim wnukom.
Wieczorem Siergiej ostrożnie poprosił:
— Nie zaczynaj konfliktu.
Przecież to moja mama…
Rozumiesz…
Milczałam.
Nie chciało mi się wtedy kłócić.
Miesiąc później teściowa przyjechała znów.
Ledwie przekroczyła próg, zawołała wesoło:
— Stiopuszka!
Szybko się zbieraj!
Babcia zabierze cię do parku.
Pojeździmy na karuzelach, kupimy lody — wszystko, co lubisz.
Zza drzwi wyjrzał Timka.
— Babciu…
Czy mogę też?
Spojrzała na niego niemal obojętnie — tak patrzy się na obce dziecko, bez brutalności, ale i bez krzty ciepła.
— Nie.
Jesteś jeszcze mały.
Szybko się zmęczysz, zaczniesz kaprysić i zepsujesz spacer.
Mały…
Chociaż między chłopcami są tylko dwa lata różnicy.
Timka milcząco podszedł do okna w salonie, wszedł na szeroki parapet i siedział tam, dopóki babcia ze Stiopą nie wyszli.
Obserwowałam, jak powoli wodził palcem po szybie, rysując jakieś linie, a potem ścierał je dłonią.
Wrócili po kilku godzinach.
Oboje weseli, zadowoleni.
Bez żadnego upominku dla młodszego.
Siergiej w tym czasie przygotowywał obiad.
Doskonale słyszał rozmowę, słyszał, jak Timka prosił, by pójść razem, słyszał odmowę.
Ale nie zareagował.
Wieczorem sama zadzwoniłam do teściowej.
— Jeśli zamierza pani chodzić na spacery z wnukami, to tylko z dwoma.
Inaczej — z żadnym.
Dla mnie ta kwestia jest zamknięta.
Przez kilka sekund milczała.
Potem spokojnie powiedziała:
— Dobrze, Rimmo.
Niech będzie po twojemu.
Kilka dni później rozmawiałam na podwórku z sąsiadką Fainą.
Zapytała:
— Znowu teściowa zabrała na spacer tylko starszego?
Tylko skinęłam głową.
Faina smutno się uśmiechnęła.
— Znana historia.
Moja teściowa też miała ulubionego wnuka i tego, którego po prostu tolerowała.
Myślisz, czym się to skończyło?
Teraz obaj są dorośli.
I nikt jej nie odwiedza.
Ulubieniec zrozumiał, że wykorzystywano go jako narzędzie nacisku na brata, a drugi nie potrafił zapomnieć o ciągłej obojętności.
Jej słowa na długo zapadły mi w pamięć.
Tego wieczoru długo siedziałam przy łóżeczkach dzieci.
Timka spał, zwinięty w kłębek i podłożywszy dłoń pod policzek.
Stiopa, przeciwnie, rozłożył się na całą długość i zrzucił z siebie kołdrę.
Zawsze byli ze sobą zżyci.
Nigdy sobie nie zazdrościli.
Pewnie dlatego, że w domu kochaliśmy ich jednakowo.
Tydzień później Jewdokija Pietrowna zadzwoniła i zaprosiła nas na swoje urodziny.
— Przyjeżdżajcie wszyscy — zaznaczyła specjalnie.
I właśnie to słowo nieprzyjemnie zadrgało w uszach.
Jakby mówiła: przyjeżdżajcie wy…
i młodszego też przywieźcie, skoro już bez niego nijak.
Na świętowanie zebrali się krewni, sąsiedzi, przyjaciele jubilatki.
Dzieci siedziały obok dorosłych przy wspólnym stole.
Po gratulacjach i wręczeniu prezentów Jewdokija Pietrowna wyszła z pokoju, a po minucie wróciła z dwoma znajomymi białymi torbami.
— Stiopuszka, drogi mój, to dla ciebie.
Wręczyła starszemu pierwszą torbę i czule pogłaskała go po głowie.
W środku był duży zestaw konstrukcyjny.
Na górze leżała już znana kartka:
«Ukochanemu wnukowi od babci».
Stiopa promieniał, mocno przycisnął pudełko do piersi.
— A to dla Timofieja.
Teściowa wyciągnęła drugą torbę.
Timka ją otworzył.
W środku leżała kolorowanka i najzwyklejsze pudełko kredek.
Przeniósł wzrok najpierw na swoje prezenty, potem na konstruktor brata, potem spojrzał na babcię.
Podbródek zadrżał.
Tym razem nie był w stanie się powstrzymać.
Zapłakał cicho, bez szlochów, tylko ramiona zaczęły lekko drżeć.
Jewdokija Pietrowna niezadowolona rozłożyła ręce.
— I po co płakać?
Zupełnie go rozpieszczacie, Rimmo.
Mężczyzna musi być silny, a on u was przy byle czym — od razu w płacz.
Ktoś z gości potakująco skinął głową.
Jedna sąsiadka teściowej tylko współczująco spojrzała na Timkę.
Pewnie właśnie wtedy powinnam była od razu coś powiedzieć.
Ale mój wzrok zatrzymał się wcale nie na teściowej.
Patrzyłam na Stiopę.
Mój starszy syn okazał się mądrzejszy od wszystkich dorosłych siedzących za tym stołem.
Milcząco przesunął swój konstruktor do brata, położył rękę na jego ramieniu i powiedział:
— Tim, bawmy się razem.
Tu jest tyle części, że nam obu wystarczy.
Timka przestał płakać, podniósł oczy, pospiesznie wytarł nosem rękawem.
Jewdokija Pietrowna drgnęła.
— Stiopuszka, to przecież tylko twój prezent…
Powoli wstałam.
Podeszłam do dzieci.
Wzięłam konstruktor i ostrożnie włożyłam z powrotem do torby.
Tam też schowałam kolorowankę i kredki.
Potem wyjęłam kartkę z napisem «Ukochanemu wnukowi od babci», wyprostowałam ją i położyłam na wierzchu.
Po tym postawiłam torbę prosto przed Jewdokiją Pietrowną.
— Dopóki nie nauczy się pani jednakowo odnosić do obu moich dzieci, nie trzeba dawać prezentów żadnemu z nich.
Teściowa zdezorientowana zamrugała.
Wzięłam Timkę za rękę, Stiopę miękko objęłam za ramiona.
— Zbierajcie się, chłopcy.
Wracamy do domu.
Spokojnie się ubraliśmy i wyszliśmy.
Nikt nas nie zatrzymał.
Dopiero kiedy powoli szliśmy do przystanku, z klatki schodowej wybiegł Siergiej.
— Czekaj! — krzyknął.
Zatrzymaliśmy się.
Byłam pewna, że zaraz znów usłyszę zwyczajne:
«Wróć», «Przeproś», «Przecież to matka».
Ale Siergiej nie wypowiedział ani jednego takiego słowa.
Po prostu podszedł do samochodu, otworzył drzwi, usiadł za kierownicą i gestem zaprosił nas do środka.
Po tym Jewdokija Pietrowna w każdą niedzielę dzwoniła do Siergieja.
Płakała.
Narzekała.
Przekazywała przez niego prezenty.
Teraz rzeczywiście były jednakowe: dwa jednakowe konstruktory, dwie jednakowe książki, dwa zestawy farb.
Ja niezmiennie odmawiałam ich przyjęcia.
— Najpierw niech sama przyjedzie do Timki i powie mu, że go kocha.
Nie przez ciebie.
Nie przez prezenty.
Osobiście.
Patrząc mu w oczy.
Siergiej zaczął jeździć do matki sam.
Coraz rzadziej.
Czasem zauważałam jego spojrzenie — spokojne, pewne, bez dawnych wątpliwości.
Teściowa nigdy nie przyjechała.
Przepraszać też nie chciała.
Tylko raz przez Siergieja przekazała, że ją «ośmieszyłam przed wszystkimi gośćmi» i że ona «sama ma prawo wybierać, kogo kochać».
Oczywiście, ma prawo.
Ale i ja mam pełne prawo chronić swoje dziecko przed niezrozumiałą i niesprawiedliwą obojętnością.
Dziś chłopcy wciąż się przyjaźnią i dawno nie wspominają tamtych urodzin.
Ten sam konstruktor, nawiasem mówiąc, później kupił im Siergiej.
Teraz często obserwuję, jak bracia razem budują z niego nowe modele, pomagają sobie nawzajem i kłócą się tylko o to, kto weźmie następny element.
I za każdym razem zadaję sobie jedno i to samo pytanie:
czy mogłam wtedy postąpić inaczej?
