Miesiąc po tym, jak teściowa do nas się
wprowadziła, niespodziewanie zauważyłam, że we
własnej kuchni zaczynam chodzić prawie
bezszelestnie, na palcach.
I wcale nie dlatego, że Tamara Stiepanowna
urządzała awantury.
Ani razu nie podniosła głosu.
Jej metody były inne.
Zaczęło się od kubków.
Zawsze ustawiałam je w szafce według rozmiaru: najpierw duże, potem małe do kawy. Tego wieczoru otworzyłam drzwiczki, z przyzwyczajenia wyciągnęłam rękę i zamarłam.
Na swoim miejscu niczego nie było.
Wszystkie kubki stały wymieszane, za to tworzyły równy półokrąg. Ładnie, nie powiem.
Pohakałam przed szafką, popatrzyłam na nowy porządek i bez słowa włożyłam wszystko z powrotem.
Pewnie właśnie od tego momentu wszystko się zaczęło.
Tamara Stiepanowna zamieszkała u nas w lutym.
Skończyła siedemdziesiąt dwa lata. Swoje dwupokojowe mieszkanie na przedmieściach wynajęła studentom, po czym oświadczyła, że sama nudzi się w domu i czas pomóc mi z chłopakami, zanim ci ostatecznie wymkną się spod kontroli.
Oleg, jako kochający syn, szeroko się uśmiechnął.
Nic nie powiedziałam.
W końcu to starsza kobieta, matka mojego męża. Na pewno chce jak najlepiej. Rozsądni, wychowani ludzie zawsze potrafią się dogadać.
Tak wtedy myślałam.
Przeżyliśmy z Olegiem dwadzieścia lat.
Mieliśmy trzypokojowe mieszkanie. Kupiliśmy je, gdy synowie byli zupełnie mali, i do tej pory częściowo spłacali kredyt za remont.
Bliźnięta, Pasza i Danya, miały po czternaście lat. Właśnie weszli w ten trudny wiek, kiedy każda uwaga jest odbierana jako atak osobisty.
Teściowej zwolniliśmy pokój gościnny.
Wcześniej stała tam moja maszyna do szycia i trzymałam bele z rysunkami. Maszynę musiałam schować na pawlacz, a bele przewiozłam do biura.
Wtedy nie wydawało mi się to ważne.
Przez pierwsze dwa tygodnie Tamara Stiepanowna zachowywała się jak zwykły gość.
Pytała, co gdzie leży, i za każdym razem dziękowała za herbatę.
Pewnego dnia wróciłam z pracy wcześniej niż zwykle.
Całą drogę do domu myślałam o plowie. Mięso zamarynowałam jeszcze wieczorem, zostało tylko postawić kociołek.
Ale kociołka na półce nie było.
Za to na kuchence stał wielki garnek z mętny barszczem, w którym kapusta zdążyła się całkowicie rozgotować.
— Oleczko, no jaki plow dla dzieci wieczorem? Przecież to cios w wątrobę! — Tamara Stiepanowna pojawiła się w drzwiach kuchni. — Ugotowałam barszcz, na kości, tak jak Oleg lubi od dziecka. I Paszy się przyda. Pojawiły się mu pryszcze, a to wszystko od tego twojego smażonego mięsa.
Gotowałam dla rodziny dwadzieścia lat.
Nie uważałam się za wybitną kucharkę, ale domownicy jedli z przyjemnością i nierzadko prosili o dokładkę.
A teraz wychodziło, że przez ten cały czas praktycznie trułam własne dzieci.
Podczas kolacji Oleg chwalił barszcz.
Chłopcy bez entuzjazmu dłubali łyżkami w talerzach.
Teściowa wyglądała na zadowoloną i promieniowała.
— Dziękuję, Tamaro Stiepanownie — powiedziałam, odsuwając talerz. — Barszcz wysлся dobry. Ale mogła mnie pani chociaż uprzedzić. Przygotowałam mięso na wieczór, teraz może się zepsuć.
Teściowa zacisnęła wargi i ciężko westchnęła:
— Przecież chciałam ci ulżyć…
Oleg spojrzał na mnie z wyrzutem, ale nic nie powiedział.
W nocy wstał napić się wody i długo stał przy zlewie.
Znałam powód.
Od trzydziestu lat mąż miał wrzody, a po tłustym jedzeniu często go skręcało. Tabletki trzymał w kieszeni kurtki. Od lutego zaczynał je chować szczególnie starannie, chociaż wcześniej po prostu nie zwracał na to uwagi.
— Powiedz jej sam — poprosiłam rano. — Przecież nie wolno ci tego jeść.
— Olu, no jak mam to powiedzieć? Przecież się starała.
Nie kontynuowałam rozmowy.
Następnego dnia zasłony w salonie były zaciągnięte inaczej, a na komodzie pojawiła się dziergana serwetka.
Tydzień później zniknął mój proszek do prania.
Tamara Stiepanowna wyjaśniła, że od niego Danya może dostać alergii, i zamiast proszku kupiła szare mydło.
Jeszcze tydzień później uprała wszystkie ręczniki w wysokiej temperaturze i frota wyraźnie się skurczyła.
Za każdym razem wszystko wyglądało na drobiazg.
Za każdym razem teściowa niby starała się dla nas.
I za każdym razem było mi trudno wyjaśnić Olegowi, na czym właściwie polega problem. Jeśli wypowiedzieć to na głos, wszystko brzmiało śmiesznie: wielka mi rzecz, ręczniki; wielka mi rzecz, proszek.
Wieczorami zaczęłam zostawać dłużej w biurze.
Pracy nie miałam. Po prostu siedziałam i piłam herbatę z kreślarką Nataszą.
Najważniejsze to wrócić do domu później, kiedy rodzina już zjadła kolację.
Potem teściowa wzięła się za dzieci.
Tamara Stiepanowna sama zajęła się ich lekcjami i planem dnia. Bez końca opowiadała chłopcom, jakim wspaniałym i dyscyplinowanym dzieckiem rósł ich ojciec.
A także powtarzała, że współczesna młodzież do niczego się nie nadaje, bo matki za dużo jej pozwalają.
Długo to znosiłam.
A potem przyszła do mnie Ira, przyjaciółka jeszcze z czasów studiów.
Siedziałyśmy w kuchni i piłyśmy herbatę, dopóki Tamara Stiepanowna nie wyszła do sklepu.
Ira długo w milczeniu mi się przyglądała, a potem zapytała:
— Ońka, dlaczego wchodzisz do drzwi bokiem? I rozmawiasz prawie szeptem. Coś się stało?
Nerwowo się zaśmiałam i nie od razu znalazłam odpowiedź.
— Olu, tylko się nie obraź — ciągnęła Ira. — Cały czas patrzysz na drzwi. I zd zdjęłaś czajnik z ognia, zanim zdążył zagwizdać.
Samej siebie tego nie zauważałam.
Po jej wyjściu usiadłam przy stole i przez jakieś dwadzieścia minut nie ruszyłam się z miejsca.
W myśli wyliczałam, ile rzeczy robię teraz we własnym domu pospiesznie i niemal bezgłośnie.
Około godziny później wróciła teściowa.
Danya siedział przy stole i męczył się z zadaniem z geometrii dla ósmej klasy.
— Danyeńka, no kto tak rozwiązuje? — zajęczała Tamara Stiepanowna i wyrwała mu długopis z palców. — Twój ojciec w twoim wieku takie zadania w pamięci rozwiązywał. Olu, czego ty uczysz dzieci? Rosną zupełnie bez charakteru. Żadnej dyscypliny. Postanowiłam: od jutrzejszego rana Pasza i Danya będą wstawać pół godziny wcześniej i robić gimnastykę. A po ósmej żadnych telefonów.
Podeszłam, zabrałam teściowej długopis i oddałam go synowi.
— Danya, idź do siebie i dokończ zadanie tam.
Kiedy chłopiec wyszedł, przymknęłam drzwi.
— Tamaro Stiepanowno, to są moje dzieci. O tym, jak mają się uczyć i według jakiego planu żyć, decydujemy z Olegiem. Nikt nie będzie zrywał ich wcześniej. I proszę nie wtrącać się w sprawy naukowe.
Teściowa przycisnęła dłoń do piersi i milczeniem wyszła do swojego pokoju.
Wieczorem Oleg zarzucił mi bezduszność:
— Ona jest starszą osobą, Olu. Chce pomóc.
— Wtedy niech rzeczywiście pomaga, a nie rządzi.
Rozmawialiśmy coraz głośniej.
Potem w ogóle przestaliśmy rozmawiać, wymienialiśmy tylko krótkie frazy w sprawach domowych.
Właśnie tego wieczoru powiedziałam mężowi, że jego matce chyba czas wracać do siebie.
Powiedziałam normalnym głosem, nie szepcząc.
Drzwi do korytarza były przy tym uchylone.
Zrozumiałam to dopiero w sobotę.
Jubileusz Olega przypadał w sobotę.
Kończył czterdzieści pięć lat.
Zaprosiliśmy jego kolegów, w tym szefa, Igora Władimirowicza z żoną. U Olega akurat ważyła się sprawa awansu.
Do święta przygotowywałam się przez dwa dni.
Upiekłam kaczkę z jabłkami, zrobiłam kilka przekąsek i nakryłam stół babcinym serwantem.
Naczynia były cienkie, z bladymi różyczkami na brzegu. Wyciągałam je zaledwie dwa razy do roku, a potem zawszemyłam sama i tylko ręcznie.
Założyłam terakotową bluzkę, w której zwykle nie dawano mi moich pięćdziesięciu lat.
Od samego rana Tamara Stiepanowna chodziła po mieszkaniu milcząc.
Do kuchni nie zaglądała i ani razu nie zapytała, czy potrzebna jest pomoc.
Poczułam nawet ulgę.
Goście usiedli przy stole.
Igor Władimirowicz pochwalił zakuski.
Oleg powoli się rozluźnił, odtajał i zaczynał żartować.
W tym momencie do pokoju wszedł Tamara Stiepanowna.
Założyła odświętną suknię i przypięła do piersi broszkę.
W rękach teściowa trzymała miskę z kiszoną kapustą i talerz rozgotowanych ziemniaków, hojnie polanych nierafinowanym olejem.
— No co wy, drodzy goście, jecie tę całą zagraniczną bzdurę? — głośno ogłosiła, stawiając kapustę na stole i odsuwając sosjerkę. — Ola u nas porządnie gotować nie umie, wszystko gotowe kupuje po sklepach. Kaczkę, spójrzcie, przesuszyła, za długo trzymała w piekarniku. Lepiej spróbujcie mojej kapusty. I ziemniaczki domowe, ze swojego ogródka.
Jedzenia nikt nawet nie tknął.
Igor Władimirowicz opuścił wzrok w talerz. Jego żona ostrożnie położyła obok widelec i nóż. Oleg poczerwieniał i cicho rzekł:
— Mamo, po co to powiedziałaś…
Lepiej, żeby w ogóle nic nie mówił.
Wstałam, usunąłam ze stołu przyniesione przez teściową talerze i cicho powiedziałam:
— Tamaro Stiepanowno, przejdźmy do kuchni.
— No co tu omawiać, Oleczko? Jedzcie, jedzcie, uczcie się, dopóki jestem obok…
— Teraz idziemy do kuchni. Albo będziemy rozmawiać tutaj, przed wszystkimi gośćmi.
W moim głosie zabrzmiało coś, czego wcześniej nie słyszała. Tamara Stiepanowna niezadowolona zacisnęła wargi, ale jednak wstała.
W kuchni szczelnie zamknęłam drzwi.
— Olu, czy ty rozumiesz, jak się zachowujesz? Tu jest szef Olega…
— Niech pani milczy.
Rzeczywiście zamknęła usta.
Pewnie po raz pierwszy od pół roku.
— Oleg nie lubi pani barszczu. Ma wrzody od trzydziestu lat, nie wolno mu ani pani tłustego barszczu, ani kiszonej kapusty. Piętnaście lat je to wszystko tylko dlatego, że boi się panią urazić. Za każdym razem, gdy pani przyjeżdża lub przekazuje słoiki, zjada to po cichu, a potem w nocy bierze tabletki. Lekarstwa chowa w kieszeni kurtki, żeby pani przypadkiem nie zobaczyła. Piętnaście lat milczy. Nie wierzy mi pani — niech pani sama go zapyta.
Tamara Stiepanowna powoli usiadła na taborecie.
— Co ty mówisz… On zawsze lubił…
— Nie. Nie lubi.
Oparłam się dłońmi o krawędź stołu.
— Zasłony w tym mieszkaniu wieszam ja. Moje dzieci wychowujemy my z Olegiem i żyją według naszego planu, a nie pani. Przyjechała pani tutaj pomagać. A dzisiaj w obecności obcych ludzi oświadczyła, że nie umiem gotować i normalnie karmić własnej rodziny.
Teściowa milczała.
— Jeszcze raz pozwoli sobie pani coś powiedzieć o moim jedzeniu albo zacząć rządzić moimi dziećmi — wróci pani do swojego mieszkania. Studentom pomożemy znaleźć inne mieszkanie, pieniądze na przeprowadzkę znajdę. Oleg panią kocha i w tej chwili nikt pani stąd nie wyrzuca. Ale dowodzić w moim domu pani już nie będzie.
Tamara Stiepanowna ciężko oddychała i patrzyła nie na mnie, lecz na kuchenkę.
Wróciłam do salonu i uśmiechnęłam się do gości:
— Przepraszam za przerwę. Igorze Władimirowiczu, proszę spróbować kaczki. Naprawdę dobrze wyszła.
Wieczór jednak doprowadziliśmy do końca.
Szef Olega znów zaczął żartować, koledzy podtrzymali rozmowę. Stopniowo przy stole zrobiło się nieco spokojniej.
Tylko ręce trzymałam cały czas pod obrusem, żeby nikt nie zauważył, jak drżą.
Minął miesiąc.
Pod koniec Tamara Stiepanowna jednak wyjechała.
Poczekała, aż studenci znajdą inne mieszkanie, spakowała walizki i wezwała samochód. Żadnych łez i głośnych scen nie było.
Teściowa ucałowała wnuki, krótko mi przytaknęła i wyszła za drzwi.
Teraz znów mieszka sama.
Z Olegiem rozmawia przez telefon po kilka minut. Omawia głównie pogodę, samopoczucie i ciśnienie.
Na moje telefony Tamara Stiepanowna nie odpowiada. Synowi powiedziała, że już nigdy nie przekroczy progu domu, w którym ją publicznie upokorzono.
Oleg dostał kierownictwo filii.
Igor Władimirowicz o tamtym wieczorze więcej nie wspominał. Ani wtedy, ani później nie powiedział ani jednego słowa.
A mąż do tej pory ma do mnie żal.
Uważa, że wystawiłam jego matkę na pośmiewisko przed szefem i kolegami, a potem zmusiłam do wyjazdu.
Teraz śpimy w osobnych pokojach.
Nasze małżeństwo trzyma się głównie dzięki dzieciom.
Pasza i Danya wyraźnie się rozluźnili po wyjeździe babci. Nikt już nie zrywa ich wcześniej z powodu gimnastyki, telefony zostają przy nich, a w lekcje nikt się nie wtrąca.
Ale przy wspólnym stole teraz prawie zawsze jest cicho.
Chłopcy to zauważają.
Niedawno Danya zapytał:
— Mamo, pojedziemy do babci na majowe święta?
— To niech decyduje ojciec — odpowiedziałam.
Spojrzał na mnie, nic nie powiedział i poszedł do swojego pokoju.
