Pewnego razu nie przypomniałam mu…
– Aniu, a my kiedy mamy samolot? – Paweł
zastygł na środku przedpokoju z saszetką
w ręku i spojrzał na mnie tak, jakby rozkład
lotów był zapisany u mnie gdzieś w środku i tylko ja mogłam go stamtąd wydostać.
Oczywiście, że wiedziałam.
Zawsze pamiętałam wszystko – i za siebie, i za niego.
– Pojutrze – odpowiedłam.
– A-ha, świetnie – twarz męża od razu się rozjaśniła.
– A ja dlaczegoś myślałem, że jutro.
Paweł przez całe życie zajmował się fotografią.
Był dobrym fachowcem, znanym w swoim środowisku.
Kiedyś robił zdjęcia do gazety zakładowej, a z wiekiem zaczął interesować się starym sprzętem fotograficznym: zbierał aparaty, obiektywy, rozbierał je, czyścił, coś tam godzinami dokręcał na balkonie.
Ręce miał rzeczywiście złote, oko – pewne, profesjonalne.
Potrafił już na pierwszy rzut oka określić odpowiedni czas naświetlania, dostrzec udany kadr tam, gdzie ktoś inny nic szczególnego nie zauważy.
A daty domowe jakoś zupełnie nie chciały utrzymywać się w jego głowie.
Na kiedy jestem zapisany do stomatologa?
Kiedy opłacić wodę, prąd i gaz?
W który dzień przyjeżdżają krewni?
Kiedy brat ma urodziny?
Do tego wszystkiego istniałam ja.
W kuchni nad stołem jadalnym wisiała duża tablica korkowa.
Przypinałam do niej karteczki.
Charakter pisma mój, sprawy w większości Pawła: do kogo zadzwonić, co odebrać, dokąd pójść, czego nie zapomnieć kupić.
Każdego ranka, dopóki gotowała się kawa, sprawdzałam tę listę, wykreślałam zrobione i dopisywałam nowe.
Pewnego razu, wypisując piórem kolejną linijkę: „Pawłowi – odebrać obiektyw”, nagle się zatrzymałam.
I niespodzianka pomyślałam: a dlaczego w ogóle ja się tym zajmuję?
Myśl wydawała się jakaś niewłaściwa, prawie egoistyczna.
Machnęłam ręką i pisałam dalej.
A już następnego dnia wieczorem Paweł zjawił się w kuchni z niezadowoloną miną.
– Aniu! – zawołał takim tonem, jakbym dopuściła się ciężkiego wykroczenia.
– Dlaczego mi nie powiedziałaś, że dzisiaj są urodziny Maksyma?
Maksym był jego kuzynem stryjecznym.
Mieszkał zaledwie o kilka ulic od nas, a przyjaźnili się chyba od przedszkola.
Szczerze nie rozumiałam, jak można zapomnieć o urodzinach człowieka, którego zna się całe życie.
Ale nawet na taki wypadek profilaktycznie przypięłam przypomnienie do tablicy.
Tylko że Paweł tam oczywiście nie spojrzał.
– Przecież wszystko tam jest napisane – powiedziałam spokojnie, kontynuując zajmowanie się kolacją.
Paweł głośno wzdychł.
Potem jeszcze raz.
I znowu.
Zawsze zaczynał w ten sposób ciężko wzdychać, kiedy doskonale zdawał sobie sprawę, że sam zawinił, ale przyznać się do tego kategorycznie nie chciał.
– No mogłaś rano przypomnieć – mruknął niezadowolony.
– Wpadłbym do Maksyma, złożyłby życzenia jak należy.
– A teraz głupio wychodzi.
– Paś, napisałam ci – powtórzyłam.
– Kartka wisi na tablicy.
Rzucił tam szybkie spojrzenie.
– A kto w ogóle na nią patrzy?
Właśnie to zdanie – „kto w ogóle na nią patrzy” – potem wspominałam wiele razy.
Wychodziło zabawnie.
Tablica była przeznaczona dla Pawła.
Lista była sporządzana dla Pawła.
Wszystkie zapiski dotyczyły głównie Pawła.
Ale mało było to wszystko napisać.
Musiałam jeszcze dopilnować, żeby przeczytał, a najlepiej sama rano na głos wymienić mu jego własne sprawy.
Inaczej po co to wszystko?
Prawda, tamtego dnia nic strasznego się nie stało.
Maksym pewnie się nie obrazi.
Paweł zadzwoni mi wieczorem, złoży życzenia i wszystko pójdzie w zapomnienie.
Zdjąłam kartkę z tablicy i podałam mężowi.
– Czytaj codziennie rano – powiedziałam wyraźnie.
– Układam to dla ciebie.
Wziął kartkę, obracał w rękach, jakby widział ją po raz pierwszy, prychnął i rzucił na szafkę nocną.
Wieczorem lista znów znalazła się na tablicy korkowej.
Oczywiście powiesiłam ją z powrotem ja.
A jak inaczej?
Tego samego wieczoru wpadła sąsiadka.
Zobaczyła tablicę, przeczytała kilka linijek i roześmiała się:
– No ty u nas po prostu dyspozytor rodzinny!
– Jak ty to wszystko w głowie mieścisz?
– A ktoś przecież musi – odpowiedziałam z uśmiechem.
Sąsiadka ze zrozumieniem pokiwała głową.
Tydzień później pojechaliśmy na działkę dawnych przyjaciół Pawła.
Zebrało się jego stare towarzystwo – fotografowie, drukarze, artyści.
Wszyscy mówili głośno, chętnie się spierali i wydarzenia sprzed czterdziestu lat pamiętali dlaczegoś lepiej niż to, co działo się wczoraj.
Podczas herbaty gospodarz działki Gienio zaczął się zastanawiać, w którym dokładnie roku ich dawny dyrektor wreszcie przeszedł na emeryturę.
– Chyba w dziewięćdziesiątym… – zaczął i się zaciął.
Paweł też zmarszczył czoło.
Potem przyzwyczajeń zwrócił się do mnie:
– Aniu, nie pamiętasz, kiedy to było?
Podałam rok.
Mężczyźni zgodnie pokiwali głowami.
– Dokładnie!
– Ależ pamięć!
– Ania wszystko pamięta!
Paweł nawet trochę wyprostował ramiona, jakby dobra pamięć żony była w jakiś sposób jego osobistym osiągnięciem.
Po jakimś czasie Lusia, żona Gienia, przypomniała sobie, że Paweł już dawno obiecał przywieźć zdjęcia z balu maturalnego ich wnuczki.
– Paś, przecież obiecałeś zdjęcia.
– Prosiłam cię już kilka razy.
– Zaraz przyniosę – powiedział dziarsko mąż i ruszył w stronę samochodu.
Po jakichś pięciu minutach wrócił z pustymi rękami.
– A niech to… Zapomniałem – przyznał.
I od razu spojrzał na mnie.
– A ty gdzie patrzyłaś?
– Przecież jesteś u nas dyspozytorem.
– Moja pamięć już nie ta, dobrze wiesz.
– Mogłaś wcześniej przypomnieć, prawda?
Lusia pośpiesznie zamachała ręką:
– Ach, nic nie szkodzi!
– Następnym razem przywieziesz.
A mnie zapłonęły policzki.
Zapomniał on.
Obiecał on.
Zdjęcia miał przywieźć on.
A winna dlaczegoś znowu okazałam się ja.
Świetnie się urządził.
Później mężczyźni wyszli na dwór porozmawiać i zapalić, a my z Lusią zaczęłyśmy sprzątać naczynia.
I wtedy niespodzianka zapytała:
– Aniu, nie żal ci siebie samej?
Zatrzymałam się z talerzami w rękach.
– W jakim sensie?
– Przecież ty dla niego nie tylko żyjesz.
– Ty jeszcze pamiętasz za niego.
– Wszystkie jego sprawy, daty, obietnice.
– A jeśli z tobą coś się stanie, Paweł po prostu się pogubi.
– On dosłownie przepadnie.
Milczałam, układając filiżanki.
„Przepadnie”.
Sądząc po wszystkim, właśnie tak by było.
I wtedy po raz pierwszy myśl, która wcześniej tylko przemykała, zabrzmiała w głowie całkiem wyraźnie.
A co, jeśli przestać?
Po prostu nic już za niego nie pamiętać.
Niech sam radzi sobie.
Niech zapomina.
Niech się myli.
Niech choć trochę żyje własną głową.
Przeraziła mnie nawet ta myśl.
Od razu spróbowałam ją odgonić.
Ale ona już została.
Następnego ranka Paweł zapytał przy śniadaniu:
– Aniu, rachunki kiedy opłacić?
– Czy my terminu jeszcze nie przegapili?
Automatycznie chciałam podać datę.
Oczywiście pamiętałam ją doskonale.
Ale nagle się zatrzymałam.
– Nie wiem, Paś – odpowiedziałem spokojnie.
Podniósł głowę.
– W sensie – nie wiesz?
– Przecież ty zawsze…
– Teraz nie wiem.
Oczywiście, że wiedziałam.
Po prostu po raz pierwszy postanowiłam zostawić tę informację dla siebie.
I co ciekawe – sufit się nie zawalił, mieszkanie nie zniknęło, nic strasznego się nie stało.
Ale prawdziwa próba była dopiero przed nami.
Kilka dni później Pawłowi przyszło zawiwedomienie o paczce.
Czekał na nią długo.
Wyciągnęłam świstek ze skrzynki pocztowej, weszłam do domu i z przyzwyczajenia skierowałem się w stronę tablicy korkowej.
Nawet napisałam piórem:
„Pawłowi…”
I się zatrzymałam.
Popatrzyłam na linijkę.
Potem ją skreśliłam i po prostu położyłam zawiwedomienie na szafce nocnej, prosto na jego kalendarzu.
Zobaczy.
W tej paczce znajdował się rzadki stary obiektyw.
Takich już od wielu lat nie produkowali.
Paweł przypadkowo znalazł go u kolekcjonera na drugim końcu kraju, długo korespondował, targował się, czekał na przesyłkę.
Marzył, żeby zamontować obiektyw na swoim ulubionym aparacie i zrobić sesję zdjęciową naszej wnuczce.
Wiedziałem doskonale, jak bardzo ważny jest dla niego ten zakup.
I znał datę upływu terminu odbioru.
Znał lepiej niż sam Paweł.
Ale milczałam.
Zawiwedomienie leżało na szafce przez kilka dni.
Paweł przechodził obok niego rano, w ciągu dnia, wieczorem.
Majsterkował przy swoich aparatach, przebierał pudła, pił herbatę obok – i ani razu nawet nie rzucił okiem na świstek.
Było mi niesamowicie trudne nie wtrącać się.
Kilka razy chciałam powiedzieć:
– Paś, paczka.
Pewnego razu nawet otworzyłam usta:
– Paś…
I od razu się zatrzymałam.
Nie z złośliwości.
Nie z chęci ukarania.
Po prostu rozumiałam: jeśli znów przypomnę, nic się nigdy nie zmieni.
Do końca życia będzie pewien, że obok znajduje się moja głowa, która zawsze zadziała zamiast jego własnej.
Termin przechowywania minął w sobotę.
A Paweł przypomniał sobie o paczce dopiero w poniedziałek przy śniadaniu.
Nagle zastygnął z filiżanką w dłoni.
– Obiektyw!
Rzucił się do przedpokoju, chwycił zawiadomienie i dosłownie zmienił wyraz twarzy.
Po minucie biegł już na pocztę, naciągając kurtkę prosto na domowe ubranie i nawet nie zmieniając kapci.
Wrócił ponury, szary.
– Odesłali – wymamrotał, siadając ciężko na stołku.
– Odesłali z powrotem.
– Wszystko.
– Takiego obiektywu już nie znajdę.
Milczałam.
Paweł podniósł głowę.
W jego oczach pojawiła się niemal dziecinna, obrażona złość.
– A ty dlaczego mi nie powiedziałaś?
– Przecież widziałaś zawiadomienie!
– Ty zawsze wszystko zauważasz.
– No czy naprawdę trudno ci było przypomnieć?
– Specjalnie zamilczałaś?
– Specjalnie postanowiłaś zrobić na złość?
Stałam przy kuchence i czułam, jak w środku wszystko napina się aż do dzwonienia.
Sam nie zauważył zawiadomienia.
Sam zapomniał o paczce.
Sam przegapił termin.
I teraz winna znowu miałam okazać się ja.
Tym razem nie zaczęłam się tłumaczyć.
Podeszłam do tablicy korkowej.
Zdjąłem listę.
Położyłam przed Pawłem.
– Oto wszystkie twoje sprawy.
– Urodziny krewnych, lekarze, rachunki, paczki, spotkania.
– Od dzisiaj zajmujesz się nimi samodzielnie.
– Jeśli ja, według twojego mniemania, słabe radzę sobie z tym obowiązkiem, to bierz go na siebie.
Poszłam do sypialni.
Wzięłam z szafki jego skórzany kalendarz, z którego prawie nigdy nie korzystał.
Wróciłam do kuchni i położyłam obok listy.
– A tutaj będziesz wpisywał wszystko nowe.
Paweł patrzył na mnie już nie gniewnie, a raczej przeraźliwie.
– Aniu, o co ci nagle chodzi?
– O nic.
– Po prostu twoje sprawy należą teraz do ciebie.
– Nie do mnie.
– Zapytasz, kiedy opłacać rachunki – nie powiem.
– Nawet jeśli będę wiedzieć.
– Nie z złośliwości.
– Po prostu dlatego, że to twoja odpowiedzialność.
– Zrozumiałeś?
Skrzywił się.
Brak odpowiedzi.
Ale kalendarz zabrał.
Od tego dnia Paweł rzeczywiście zaczął zapisywać.
Początkowo wychodziło kiepsko.
Mylił daty, zapominał otwierać kalendarz, zapisywał coś na przypadkowej kartce, a potem ją gubił.
Pewnego razu pomylił dzień wizyty u lekarza.
Przyjechał do przychodni dzień wcześniej, odstał kolejkę i dopiero pod gabinetem zrozumiał, że jest zapisany na zupełnie inny termin.
Wrócił do domu zły.
Nie zaczęłam przypominać, że wcześniej do czegoś takiego nie dochodziło tylko dlatego, że wszystko kontrolowałam ja.
Potem zdarzył się nieprzyjemny incydent z córką.
Miała przyjechać pociągiem razem z naszą wnuczką.
Paweł obiecał odebrać ich z dworca.
Nie odebrał.
Córka z dzieckiem radziły sobie same.
Oczywiście potem się obraziła.
A Paweł stał na środku przedpokoju z kalendarzem w rękach, gorączkowo kartkując strony i powtarzając:
– No gdzie ja to zapisałem?
– Przecież na pewno zapisywałem…
Było mi go żal.
Bardzo.
Chciało się podejść, odnaleźć datę, podpowiedzieć, uspokoić.
Ale nie zrobiłam tego.
Ponieważ rozumiałam: litość teraz znów zaprowadzi nas tam, skąd dopiero zaczęłam się wyciskać.
Stopniowo Paweł się nauczył.
Zaczął codziennie rano zaglądać do kalendarza.
Powiesił przy drzwiach kalendarz ścienny.
Sam sprawdzał terminy płatności.
Ustawiał budziki w telefonie.
Zapisywał daty urodzin.
Kilka razy się pomylił, ale już nie pytał mnie, kto jest winien.
Tamten rzadki obiektyw, prawda, tak do końca mi nie wybaczył.
Czasami, kiedy mowa schodzi na stare aparaty, zauważam, jak Paweł staje się ponury.
Pewnie wciąż pamięta tamtą paczkę.
Ale ja już nie budzę się o świcie z gotową listą jego spraw w głowie.
Nie muszę rano pamiętać, dokąd dzisiaj iść Pawłowi, do kogo dzwonić, co odebrać, gdzie płacić i komu składać życzenia.
Wreszcie doczekałam się własnych myśli, własnego poranka i własnej pamięci – nie zajętej cudzymi obowiązkami.
Czy żałuję?
Nie.
Tylko jednego.
Że nie przestałam być jego prywatnym dyspozytorem dużo wcześniej.
