Zamiast operacji mam — remont samochodu.
Na perłowym weselu położyłam przed mężem
kopertę i odsłoniłam…
Gdyby ktoś w młodości powiedział mi, że
trzydziestolecie własnego wesela zamienię w rodzinny skandal, tylko bym się roześmiała.
Zawsze wydawało mi się, że jestem z tych kobiet, które do końca starają się zachować spokój, nie wynoszą brudnych garów z chaty i cierpią dla rodziny.
Ale to właśnie na naszym perłowym weselu moja cierpliwość się skończyła.
Tolek zawsze uchodził za człowieka niezawodnego i gospodarnego.
Jeśli kran przeciekał — naprawi.
Wypłatę dostał — do domu przyniesie.
Półkę przybić, gniazdko wymienić, coś podkręcić — proszę bardzo.
Tylko pod całą tą męską solidnością krył się taki emocjonalny chłód, że obok niego dziesiątkami lat jakby próbowałam się ogrzać pod niewidzialną kołdrą.
Prawie całe życie codzienne spoczywało na mnie.
Pracowałam w księgowości, wychowywałam naszą Nataszkę, gotowałam obiad i kolację, latem i jesień robiłam zapasy na zimę.
Pranie, sprzątanie, zakupy, prasowanie — to wszystko też było moje.
Koszule Tolka należało odprasowywać szczególnie starannie, żeby kołnierzyk wyglądał nienagannie.
Sam Tolek jakby po prostu żył obok mnie w jednym mieszkaniu, traktując wszystko, co się dzieje, jako naturalną kolej rzeczy.
Pewnego razu poważnie zachorowałam na grypę.
Temperatura prawie czterdzieści, całe ciało wykręca, głowa ciężka, skóra lepka od potu.
Leżałam w sypialni, przykryta kołdrą, i marzyłam, żeby chociaż na chwilę zasnąć.
Trzasnęły drzwi wejściowe.
Po jakimś czasie do sypialni zajrzał Tolek.
Kilka sekund postał w progu, porysował podbródek i, nawet nie pytawszy, jak się czuję, powiedział:
— Rajka, a kolacja u nas gdzie?
Milcząc, spojrzałam na niego.
Przede mną była jego zwykła gładko ogolona twarz.
U mnie zaś w ustach tak wyschło, że język wręcz przyklejał się do podniebienia.
Nawet przełknąć ślinę było trudno.
I nagle nawiedziła mnie straszna i zarazem śmiesznie jasna myśl: jeśli teraz przestanę oddychać, Tolek przez jakiś czas postoi koło łóżka, popatrzy na mnie, a potem i tak pójdzie do kuchni.
Ponieważ kolacji nikt nie odwołał.
Odwróciłam się twarzą do ściany i przymknęłam oczy.
— No jasne, rozłożyła się… — mruknął niezadowolony. — A ja w ogóle chcę jeść!
Mnie wyrwało.
— Zapomniałeś drogi do kuchni?
Albo lodówka jest teraz na klucz?
Mam prawie czterdzieści stopni gorączki!
Tolek ze zdziwieniem zmarszczył brwi.
— I co?
Nawet mężowi jedzenia podgrzać nie jesteś w stanie?
— Nie jestem w stanie — odpowiedziałam twardo.
Zaklął coś z gniewem pod nosem, ale jednak odszedł.
Po minucie z kuchni dobiegł głośny brzęk naczyń.
Wydawałoby się, że tego jednego incydentu powinno wystarczyć, abym wiele pojęła.
Ale żyłam dalej jak wcześniej.
A potem zdarzyła się historia z pieniędzmi.
Stawałam w kuchni i szatkowałem cebulę do podsmażenia, kiedy leżący obok telefon krótko wibrował.
Przyszło powiadomienie bankowe.
Odruchowo spojrzałam na ekran — i zamarłam z nożem w ręku.
Na naszym koncie oszczędnościowym nic nie zostało.
A przecież leżała tam całkiem spora suma.
Te pieniądze zbieraliśmy około pięciu lat.
Chociaż ściśle mówiąc, odłożyłam głównie ja: po trochu z każdej premii, z dodatkowych zarobków, ze wszystkiego, co udało się zachować.
Pieniądze nie były przeznaczone na rozrywki.
Poważnie pogorszył mi się stan kręgosłupa.
Krążki międzykręgowe były mocno zużyte, lewa noga w nocy drętwiała prawie aż do stopy.
Lekarz wprost ostrzegł: jeśli nie zajmę się leczeniem na serio, do zimy mogą zacząć się takie problemy, że normalne chodzenie stanie się trudne.
Liczyłam na przejście niezbędnego leczenia, a po nim — na regenerację w sanatorium.
Wieczorem doczekałam się Tolka i zapytałam:
— Tolu, gdzie zniknęły pieniądze z konta oszczędnościowego?
Nawet specjalnie się nie zmieszał.
— Wypłaciłem.
— Po co?
— Samochód trzeba naprawić.
Powoli opadłam na krzesło.
— Jaki samochód?
Tolu, te pieniądze były przeznaczone na moje leczenie.
Przecież doskonale wiesz.
Czeka mnie operacja, potem rekonwalescencja, sanatorium…
Mąż z irytacją skrzywił się.
— Rajka, tylko nie zaczynaj.
Jaka znowu operacja?
Jakie sanatorium?
Tylko daj ci możliwość wydawania pieniędzy na te kurorty i smarowania się błotem.
Sam ci wieczorem plecy maścią natrę — i wszystko przejdzie.
A auto już ledwo jeździ.
Jeśli całkiem stanie, jak my na działkę dojedziemy?
Za moimi plecami zawrzała woda.
Pokrywka garnka zaczęła lekko grzechotać.
I prawie jednocześnie w lędźwiach przeszyła mnie ból.
Ostre ukłucie przeszło przez całą lewą nogę aż do pięty.
Milcząc, sięgnęłam do pieca i wyłączyłam palnik.
Następnego dnia Tolek wrócił z pracy i jak zwykle usiadł za stołem, oczekując, że przed nim natychmiast pojawi się gorąca kolacja.
Podeszłam i postawiłam przed mężem pusty fajansowy talerz.
Obok położyłam zamknięte opakowanie suchych żytnich chlebków.
Tolek zdumiony uniósł brwi.
— To ma być co?
— Pieniądze się skończyły — poinformowałam spokojnie.
— Zjedz chlebków.
Mówią, że zdrowo.
Natychmiast zaczerwieniły mu się uszy i szyja.
Gwałtownie odsunął krzesło, wstał i sam poszedł smażyć sobie jajka.
Odeszłam do salonu.
Tej nocy leżeliśmy na przeciwległych krajach łóżka, odwróceni do siebie plecami.
Ale coś ostatecznie pękło we mnie nieco później.
Przyjechał do nas dawny przyjaciel Tolka, Walera, ze swoją żoną Leną.
Ja, jak zawsze, przygotowałam się solidnie.
Nakryłam stół w salonie, wyciągnęłam kryształowe kieliszki, wyprasowałam obrus, nawet serwetki krochmaliłam.
W piekarniku upiekłam pieczeń z czosnkiem, a zapach mięsa rozniósł się po całym mieszkaniu.
Walera spróbował kawałka, zadowolony przymknął oczy i wykrzyknął:
— Raisa świat-Wasiljewna!
Przecież ty jesteś prawdziwą czarodziejką!
Tolka, jak tobie się powiodło z żoną!
Tolek tylko prychnął.
Zakręcił kieliszkiem między palcami, obzucił mnie jakimś drwiącym, oceniającym spojrzeniem i dość głośno powiedział:
— Da daj spokój.
Zwykłe jedzenie.
Ona w pracy nie ma co robić: siedzi ze swoimi papierami, piije herbatę.
Oto w domu przy piecu i starzeje się, wysługuje.
Lepiej, Waler, spójrz, jak ją rozniosło.
Niedługo do drzwi tylko bokiem będzie przechodzić.
Ja jej ile mówię: wieczorem chociaż wokół domu połaź.
Ale nie — plajstrze się na kanapie i leży jak kłoda.
Zapanowała taka cisza, że zrobiło się niezręcznie nawet gościom.
Lena opuściła wzrok w talerz.
Walera kaszlnął i zaczął z przesadzonym zainteresowaniem badać wzór na obrusie.
A ja niespodziewanie dla samej siebie spokojnie wstałam.
Podeszłam do Tolka i zabrałam jego talerz, na którym została połowa pieczeni z ziemniakami.
Mąż zdumiony odprowadził mnie wzrokiem.
W kuchni nacisnąłem stopą pedał kosza na śmieci.
Pokrywa się podniosła.
Talerz przechyliłam.
Mięso i ziemniaki z głuchym plaśnięciem powędrowały do śmieci.
Wracając do gości, uśmiechnęłam się:
— Wiesz, Tolu, masz rację.
W naszym wieku tłustym jedzeniem lepiej się nie nadużywać.
Naczynia krwionośne już nie te.
Więc oszczędzaj zdrowie.
Mąż najpierw nawet mówić nie mógł z oburzenia.
Potem jego oczy zrobiły się okrągłe.
— Ty… Ty co w ogóle wyprawiasz?! — wrzasnął. — Waler, widziałeś to?
Zabrała mi jedzenie i wyrzuciła!
A ty jeszcze mówisz — czarodziejka!
Przecież jej do specjalisty pora!
Po tym wieczór ostatecznie się rozsypał.
Walera z Leną dość szybko się pożegnali i wyszli.
Tolek jeszcze prawie godzinę krzyczał, obwiniając mnie o wszystkie możliwe grzechy.
Nie kłóciłam się i nie usprawiedliwiałam.
A gdy w nocy wreszcie zasnął i zaczął chrapać, cichutko wyślizgnąłem się z łóżka.
Otworzyłam komodę i wyciągnąłem teczkę z dokumentami.
Sprawdziłam papiery.
Mieszkanie należało do mnie.
Działka też była zapisana na mnie.
Wszystkie dokumenty leżały na miejscu.
Starannie odłożyłam teczkę z powrotem, położyłam się i po raz pierwszy od ostatniego miesiąca zasnęłam niemal natychmiast.
Kilka dni później zadzwoniłam do Zinaidy — naszej sąsiadki z działki.
Ona już trzeci rok od czasu do czasu pytała, czy zamierzamy sprzedawać daczę: jej znajomi wykazali zainteresowanie.
Wcześniej niezmiennie odpowiadałam:
— Pomyślimy.
A teraz nagle zrozumiałam, że nie ma już nad czym myśleć.
I tak prawie przestaliśmy tamjeździć.
Następnego dnia sprawa sprzedaży działki została rozwiązana.
Tolek w tym czasie był w pracy i niczego nie podejrzewał.
Otrzymaną sumę podzieliłam na pół.
Niezależnie od tego, jak bardzo złościłam się na męża, doskonale pamiętałam: kiedy byliśmy młodsi, on też wkładał w tę daczę siły i środki.
Dlatego połowę zostawiłam jemu.
A swoją część od razu odkładałam na operację i dalszą rekonwalescencję.
Trzy dni później świętowaliśmy perłowe wesele.
Trzydzieści lat wspólnego życia.
Bankiet postanowiła opłacić nasza córka Natasza.
Najpierw wszystko przebiegało całkiem spokojnie.
Goście rozmawiali, wznosili toast, wspominali jakieś stare rodzinne historie.
Potem Tolek wstał i oznajmił:
— Chcę powiedzieć toast.
Wszyscy ucichli.
Podniósł kieliszek.
— No… trzydzieści lat jesteśmy razem, tak.
Przeczyścił gardło i kontynuował:
— Raja u mnie, oczywiście, to daleko nie prezent.
Charakter ciężki, wiecznie coś burczy, gotuje… no, zjeść się da.
Ale dokąd teraz się podziać?
Cierpię.
Ty, Rajka, najważniejsze, słuchaj mnie.
Lata lecą.
Komu jeszcze będziesz potrzebna ze wszystkimi swoimi dolegliwościami, oprócz mnie?
Więc trzymaj się mnie mocniej.
Uśmiechnął się samowolnie i już zamierzał wypić.
Zobaczyłam, jak Natasza spuściła głowę.
I wtedy zrozumiałam: nadszedł czas.
Położyłam dłonie na brzegu stołu i powoli wstałam.
Poprawiłam suknię, wzięłam swój kieliszek z wodą mineralną i spojrzałam na męża.
— Dziękuję ci, Tolu.
Tak, faktycznie przeżyliśmy razem trzydzieści lat.
Tylko przez te wszystkie lata ani razu nie powiedziałeś mi, że jestem ładna.
Tolek kлыкnął i utopił we mnie wzrok.
Kontynuowałam:
— Przez trzydzieści wiosen ani razu nie przyniosłeś mi nawet małej gałązki bzu.
Kiedy leżałam z temperaturą blisko czterdzieści, martwiło cię tylko to, dlaczego nie podgrzałam ci kolacji.
Kiedy przez lata odkładałam pieniądze na leczenie kręgosłupa, żeby pewnego dnia nie stracić możliwości normalnego chodzenia, ty bez mojej zgody wypłaciłeś wszystkie oszczędności i wydałeś je na samochód.
A potem przy naszych znajomych poniżyłeś mnie i oświadczyłeś, jakoby cała praca domowa dla ciebie była moim pragnieniem „się wysłużyć”.
Mąż zmarszczył brwi.
— Raja, co ty wyprawiasz?
Usiądź natychmiast!
Poczekałam chwilę i potrząsnęłam głową.
— Nie, Tolu.
Nie usiądę.
Spojrzałam mu prosto w twarz.
— Właśnie zapytałeś, komu będę potrzebna ze swoimi chorobami.
Otóż odpowiedź jest bardzo prosta.
Jestem potrzebna samej sobie.
Otworzyłam torebkę.
Wyciągnęłam przygotowaną wcześniej grubą białą kopertę i położyłam przed Tolkiem na świątecznym obrusie.
— Działkę sprzedałam.
W kopercie znajduje się dokładnie połowa uzyskanych pieniędzy.
To twoja część.
Drugą połowę zostawiłam sobie i wydam na leczenie oraz rehabilitację.
Przy stole zapanowała cisza.
Uśmiechnęłam się i dodałam:
— I jeszcze jedno.
Mieszkanie należy do mnie.
Dlatego proszę cię do jutrzejszego wieczoru o spakowanie swoich rzeczy i wyprowadzkę.
Wniosek o rozwód złożę sama.
Postawiłam kieliszek na stole, wzięłam torebkę i skierowałam się do wyjścia.
Nie czekałam ani na oburzenie, ani na wyjaśnienia, ani na kolejne kazanie o tym, jak niewdzięczną żoną okazałam się po trzydziestu latach małżeństwa.
Od tamtego wieczoru minęło pół roku.
Niezbędne leczenie przeszłam i teraz czuję się dobrze.
Z Tolkiem oficjalnie się rozwiedliśmy.
Po rozstaniu przeprowadził się do Nataszy.
Córka, nawiasem mówiąc, bardzo się na mnie obraziła.
Wielu krewnych i wspólnych znajomych również uznało, że postąpiłam niesłusznie i po trzydziestu latach wspólnego życia powinnam wykazać więcej cierpliwości.
A ja po raz pierwszy od bardzo dawna przestałam myśleć o tym, czego oczekują ode mnie inni.
Ponieważ wypowiedziane na naszym perłowym weselu słowa pamiętam teraz częściej niż jakiekolwiek ślubne przysięgi:
— Jestem potrzebna sobie.
